FrMaLeV

Mutluluk peşinde koşmak doğamızda var başlıklı yazı Mumsema Mutluluk peşinde koşmak doğamızda var Forum Alev

Mutluluk peşinde koşmak doğamızda var

Mutlulukla ilgili açıklamalar ne kadar farklı olursa olsun ortada somut bir gerçek var Hayatta en önemli şey mutluluk Beynimiz mutluluk duygusu sayesinde, doğru davrandığımızı haber verebiliyor
Nazım Hikmet, ünlü sanatçı Abidin Dino’ya "Sen, mutluluğun resmini yapabilir misin Abidin" diye sorarken, aslında bunun imkansız olduğunu söylüyordu Peki mutluluğu tanımlamak neden olanaksız? Kim bilir belki de herkesin beklentileri farklı olduğu için mutlu olma durumu da değişkendir

Bazı insanlar zengin olduklarında, kimileri ise evlendiklerinde mutlu olacaklarına inanırlar Kimi insanlar içinse çocuklardır mutluluk

Ampirik olarak çalışan araştırmacılar nasıl mutlu olunur sorusunu, insanlarla anket yaparak mutlu olup olmadıklarını ve ne zaman mutlu olduklarını öğrenmeye çalışıp, mutlu insanlar ortak noktalarını karşılaştırarak analiz ederler Ve en sonunda da nasıl mutlu olurum sorusunu yanıtlamaya çalışırlar

Biz de kendimize kimler mutludur sorusunu sorarak bir iki sonuç çıkarmaya çalıştık:


Mutlu insanlar yaşamın dizginlerini ellerinde tutar, dolayısıyla da mutluluğa giden yolu bulmaları daha kolaydır


Mutlu insanlar sahip oldukları ve olabilecekleri arasındaki denge kurabilirler


Mutlu insanlar yaratıcı ve meraklıdır


Mutlu insanlar mutluluğu yakalamak için çırpınmak yerine yaşamın sevinçlerini birlikte taşırlar


Mutlu insanlar amaçlarını ve imkanlarını değerlendirirken daha gerçekçiler


Mutlu insanlar, sosyal ilişkilerine yatırım yaparlar, arkadaşları ve aileleri tarafından desteklenirler


Mutlu insanlar daha dışadönük ve iyimserdir, özgüven duyguları daha güçlüdür vs

Bilimin saptamaları
Bu listeyi uzattıkça uzatabiliriz tabii Ama bunun yerine mutlu bir insan örneği vermeye çalışacağız Gerçekten yapmak istediği mesleği (severek) yapan, iyi para kazanan, sağlıklı olan, güzel bir yuvaya, hoş bir eşe, dünya tatlısı çocuklara sahip bir insan düşünün Sizce bu insanın mutsuz olması mümkün mü?

Bu insanın mutlu olabileceği sonuçta bilimsel olarak da kanıtlanmıştır Araştırmalar, sevdikleri işi yapanların, evli olanların ve aileleri tarafından desteklenen insanların daha mutlu olduklarını gösteriyor Fakat geçen yılın Mayıs ayında mutluluk üzerine ilginç bir kitap yayımlandı "Stumbling on Happiness" ("Mutluluğa takılmak") kitabının yazarı Harvard Üniversitesi psikoloji profesörü Daniel Gilbert

Gilbert, evli insanların, bekarlara kıyasla daha mutlu olduklarını kabul etse de çocuklardan sonra iş değişiyor, diyor

Çocuklar mutluluğa engel mi?
Psikoloğun bu iddiası on yıllardan bu yana araştırmalarla da kanıtlanıyor aslında Çocuklar, mutluluk üzerinde negatif etki yapıyor Hatta Gilbert’e göre çocuklar eroine benzer bir etki yapmakta

İnsanlar eroin aldıklarında kendilerini daha iyi hissediyor ve bir kez alıştıktan sonra, nasıl yemekten, çalışmaktan arkadaşlarıyla bir araya gelmekten, yani eskiden zevkle yaptıklarından vazgeçiyorlarsa, çocuklar gelince de benzer bir durum yaşanıyor

Evet, çocuklar mutluluğun kaynağı, fakat insanların tüm zamanlarını aldıkları için sonunda tek mutluluk kaynağı haline geliyorlar Sinema, tiyatro, gezmeler tozmalar ve arkadaş toplantıları vs anne babaların yaşamlarından siliniveriyor

En büyük mutluluk kaynağım çocuklarım diyenlerin, zaten başka mutlulukları kalmamıştır diyor psikolog Bilim adamlarının sonuçlarını değerlendirmek için özellikle de yeni anne baba olanlara bakmak yeterli değil mi? Bu aileler neredeyse hayatlarının tümünü çocuklara göre düzenliyorlar

Flow kavramı
Yıllardan beri mutluluk konusunda araştırmalar yapan ve kitaplar yazan Chicago Üniversitesi Psikoloji bölümü kurucusu Mihaly Csikszentmihalyi, insanların, yemek yerken, konuşurken, topluluk içine girdiklerinde, sevişirken, hobileriyle uğraşırken, spor yaparken veya sinemaya gittiklerinde mutlu olduklarını görmüş

Beden temizliği yaparken ya da televizyon izlerken nötr duygular yaşıyoruz diyen bilim adamına göre, mutluluk duygularını uyandıran etkinlikler dışında, yine hoşa giden ve mutluluğa çok yakın bir duyguyu uyandıran etkinlikler söz konusu

Csikszentmihalyi, "flow" kavramı ile, insanın bir etkinliğe kendisini tamamen kaptırarak vakit geçirmesini açıklamaya çalışıyor Flow, yaşadığımız zaman, duygularımız, isteklerimiz ve düşüncelerimiz o anla uyumludur

Yerine getirdiğimiz etkinlikler sırasında ne geçen zaman ne de kendimizin önemi vardır ve etkinlik zahmetsizce gerçekleşiverir Psikolog, ayrıntılı analizler sonucunda çalışmanın, hobilerin, spor etkinliklerinin, dost çevremizin vs flow yaratabileceğini keşfetmiş

Çalışırken mutlu, tatilde mutsuz
Çalışmak insanı nasıl mutlu eder demeyin Yaptığımız işe bakışımız biraz tuhaftır bizim Araştırmalar, insanların, çalışırken kendilerini genelde, becerikli ve azimli, dolayısıyla da daha mutlu, güçlü, yaratıcı ve memnun hissettiklerini göstermiştir

Oysa buna karşın tatil günlerinde daha mutsuz ve zayıf hissettikleri gibi sıkılıyorlar da Ama yine de birçok insan daha az çalışıp daha çok tatil yapmak istediğini söylemekte Öyle anlaşılıyor ki biz kendi deneyimlerimizi hiçe sayıyor ve işimizi değerlendirirken de daha çok önyargıların etkisinde kalıyoruz

Milyonlarca insan piyango, loto gibi şans oyunlarıyla zengin olmanın hayalini yaşar İnsanlar para sayesinde mutlu olacaklarını düşünüyorlar Öyle ya, zengin olmayı kim istemez ki?

Peki zenginler gerçekten daha mı mutlular? İnanılmaz gibi gelebilir ama çok para da mutluluğun anahtarı değil Zengin insanlar, ortalama bir geliri olan yani maddi sıkıntısı olmayan insanlardan daha mutlu değiller Para ve mutluluk arasındaki ilişki sadece çok fakir insanlarda geçerliliğini buluyor

Piyango mutluluğu üç ay
Pennsylvania Üniversitesi psikoloji profesörü Martin Seligman örneğin, büyük para ödülleri kazananları inceledikten sonra, bu kişilerin sadece üç ay kadar daha mutlu olduklarını ve bu süreden sonra kendilerini diğer insanlardan daha mutlu hissetmediklerini görmüş Warwick Üniversitesi’nden Andrew Oswald ise yine aynı süreden sonra loto talihlileri arasında depresyon geçirenlerin daha çok görüldüğünü söylüyor

Gilbert de benzer değerlendirmeler yapıyor zenginlik ve mutluluk konusunda Amerikalı psikolog Spiegel dergisindeki söyleşisinde, Harvard Üniversitesi’nden aldığı yüksek maaşının yarısının mutlu olmak için yeterli olduğunu anlatıyor

Mutluluk konusundaki yanılgılarımız sadece para konusunda değil Birçok konuda farklı bakış açıları söz konusu Biz hangisi işimize gelirse ona yöneliyoruz ve bu şekilde dünya hakkında daha olumlu düşünebilmek için dünya görüşümüzü değiştiriyoruz

Bu psikolojik mekanizmanın farkında olmasak da gelecekteki mutluluk duygularımız üzerinde önemli ölçüde etkilidir

Dahiler ve mutluluk
Gilbert bu konuda, benzerlerini hepimizin yaşadığı güzel bir örnek veriyor Mesela karısını çok sevdiğini ve başka türlüsünü düşünemediğini anlatan birine, karısının bir ünlü bir sanatçıyla Amerika’ya kaçtığı söylendiğinde, karısı hakkındaki düşünceleri birden bire değişiverir O çok sevilen eş aniden, zaten her zaman sadakatsiz olan ya da anlaşılamayan birine dönüşüvermiştir

Mutlulukla ilgili diğer bazı araştırmalar da yüksek zekanın daha fazla mutluluk getirmediği şeklinde sonuçlanmıştır

Ancak Gilbert dahiler arasında mutlu olanların daha fazla olduğunu öne sürüyor Ona göre mutluluk, dertten çok yaratıcılık demek "Beethoven bir dahiydi, eğer biraz da mutlu olsaydı çok daha iyi besteler yapabilirdi, daha kötülerini değil" diyor psikolog

İnsanın doğasında var
Hayatta en önemli şey mutluluk Mutluluk için çabalamak insanın doğasında var Beynimiz mutluluk sayesinde doğru davrandığımızı haber veriyor bize Genelde hayatta kalma şansımızı arttıran her şey bizi mutlu ediyor "Yağ, tuz, şeker ve seks bizi en çok mutlu edenler" diyor Gilbert

Beynimizin ön loplarında ilginç bir beyin bölgesi daha var Bilim adamının ’entelektüel zaman makinesi’ olarak tanımladığı bu bölge bize, mesela "saat beşte dışarı çıkacağım" ya da "geleceğim için tasarruf yapmalıyım" dedirtebiliyor

İnsan, geleceğini düşünen ve planlama yetisine sahip tek hayvan oluşunu işte bu beyin bölgesine borçlu Bu beyin bölgesi hasarlı olduğu zaman insan planlama yetisini ve korku duygusunu yitirmekte Korku nedir bilmedikleri için de istediklerini yerine getiremeyenler hiçbir şeyi dert etmiyorlar

Fakat sağlıklı insanlar geleceklerini planlayamadıklarında ya da bu konuda engellediklerinde çok kötü sonuçlar çıkabiliyor ortaya Yetenekleri üzerindeki kontrollerini yitiren bu insanlar, mutsuzluğa ve çaresizliğe sürüklenerek, depresyona giriyorlar Hatta bu yüzden yaşamlarını bile yitirenler var

Hayatta aktif rol
Kontrol duygusunun birçok avantajı vardır aslında En önemlisi de bizi hayat denen oyunun içinde aktif olarak rol almamızı sağlıyor oluşu Olumsuz tarafı ise sürekli zorlu kararlar almak zorunda bırakması

Ama insanların çoğu yalnızca avantajların farkındalar, bedellerini görmüyorlar bile Bu yüzden de kendilerini daha mutlu yapmasa da her zaman kontrolü ellerinde tutmak istiyorlar

Yazımızın başında mutluluk kavramının tanımlamanın olanaksızlığından söz etmiştik Kim bilir mutluluğun farklı şekillerde algılanması, belki de farklı bilim dallarında çeşitli biçimlerde ele alınmasıyla ilgilidir

Gördüğünüz gibi psikologlar mutluluğu bilincin mutlak uyumu olarak görülüyorlar O anda yaptığımız etkinlikler sırasında çevremizdekiler ve zamanın hiçbir önemi kalmıyor

Filozoflar ne diyor?
Mutluluk nedir sorusuyla üzerinde uzun süredir meşgul olan filozoflar, mutluluğu, eksiksiz memnun olma durumu, doyumluluk ve mantıklı bir şekilde yerine getirilebilen bir ideal olarak tanımlıyorlar Bunun dışında felsefede başka mutluluk tanımları da var tabii

Ancak filozoflar mutluluk sorusuna tamamen farklı hatta birbiriyle zıt yanıtlar veriyorlar Bu belki de mutluluk tanımlarının ardında, farklı insan modellerinin bulunmasıyla ilgilidir Mesela insanın gelişkin bir hayvandan başka bir şey olmadığı kabul edildiğinde, içgüdüsel ihtiyaçlarının memnun edici bir şekilde gerçekleşmesinin onu mutlu edebileceği düşünülebilir

Ama eğer düşünen bir canlı olarak ele alınırsa, içgüdüsel gereksinimler önemini yitirir, manevi ve dünyevi zevkler ön plana çıkar

Tıbbi daha doğrusu nörobiyolojik açıdan baktığımızda mutluluk duygularını yaratanlar dopamin ve serotonin gibi uyarı maddeleridir İnsan bedeni bu uyarı maddelerini örneğin spor yaparken ya da çikolata yerken salgılıyor Uyarı maddeleri, sinir hücreleriyle "mutlu ol" mesajını beyne taşıyorlar Araştırmalar belli başlı uyuşturucuların da bu mesajı gönderebileceklerini göstermiştir, fakat uyuşturucu maddeler aynı zamanda bağımlılık yapmakta

Farklı düzlemlerde açıklama
Demek ki mutluluk bilim dünyasında çok farklı biçimlerde yorumlanan ve farklı düzlemlerde ele alınarak açıklanmaya çalışan bir kavram

Peki mutluluk bizim gibi sıradan insanlar için ne ifade ediyor Hayattan memnun olmak, sevinçler, başarı, özgürlük, bağımsızlık, sağlık, barış, kariyer, üretkenlik, tatil, doğada yaşamakvs bunlar olabilir mi? Elbette olabilir

Ama en önemlisi galiba Dostoyevski’nin de dediği gibi mutluluğumuzun farkında olmak: "Her şey çok iyi İnsan, sadece mutlu olduğunu bilmediği için mutsuz Hepsi bu, evet hepsi bu! Mutlu olduğunu farkına vardığı zaman mutlu olacaktır Hem de bir anda"

Yağlı yiyecekler mutluluk kaynağı
Kremalı veya yağlı yiyecekler beyindeki bir mutluluk ateşini alevlendiriyor İngiliz araştırmacıların bulgusu neden bazı insanların pastaya veya tatlıya doyamadıklarını açıklıyor

İvan de Araujo ve Edmund Rolls’un deneklere sundukları yiyecekler hiç de iştah kabartıcı değildi aslında Denekler araştırma sırasında, su, mısıryağı, şurup veya çiçek yağıyla karıştırılmış doğal selüloz yemek zorunda kalmışlar Fakat bu garip yiyeceğin tüketilmesi sırasında bilgisayarlı tomografiyle beyin etkinliklerini ölçen Oxford Üniversitesi bilim adamları ilginç bir biçimde ağızdaki yağın beyindeki mutluluk merkezini etkinleştirdiğini saptamışlar

Tatlarla ilgili benzer araştırmalar daha önce de yapılmıştı ama hiçbirinde yağlı, kremalı veya sulu tatlar incelenmemişti diyor bilim adamları "Journal of Neuroscience" dergisinde Özellikle de daha yoğun maddeli yiyeceklerde kısmen tatların algılanmasından sorumlu bir beyin bölgesiyle üst üste binen bir bölgenin etkilendiği görülmüş

Buradan anlaşıldığı üzere beyin sadece tatları değil yiyeceklerin içeriklerini de kaydediyor Yağlı karışımlar ayrıca, şefkat, güzel kokular veyahut da ikramiye kazanma sırasında etkinleşen singuler korteksi de uyarmakta Bu da kremalı yiyeceklerin neden sevildiğini göstermekte Bununla birlikte bu farklı içeriklerin ağızda ne şekilde algılanabildiği bilinmiyor

Rolls, yağlı yiyeceklerin algılanışını evrimin bir sonucu olarak görüyor İnsanlardaki bu yetinin enerji depolamak için geliştiğini düşünen bilim adamı insanların her kıvamdaki yiyecekleri tükettiklerini de anımsattı Mesela bunlara havyar ve somon gibi sümüksü ve kaygan yiyecekler de dahil

Nature Science Update dergisine konuşan psikolog David Zald, gıda kuruluşlarının en "lezzetli" yiyecekleri üretebilmek için beyin tomografilerinden yararlandıklarını söylüyor Bilgiler gelecekte yepyeni yiyecek türlerin geliştirilmesinde yararlı olabilecek Örneğin oda sıcaklığında olmasına rağmen soğuk olarak algılanan içecekler gibi "Ve günün birinde belki de beyini kandırabiliriz" diyor Zald