FrMaLeV

Bütün Yönleri İle Ayrıntılı alevilik Araştırmasi başlıklı yazı Mumsema Bütün Yönleri İle Ayrıntılı alevilik Araştırmasi Forum Alev

Alevilik Bektaşilik Nedir?

Sözlük anlamına göre Alevi, Hz Ali’ye bağlı ve ondan yana olan kimse demektir Alevilik ise genel olarak Hz Ali’yi sevmek ve onun soyunun yani Ehli Beyt’in yolundan gitmek olarak tanımlanabilir

Ancak bugün için dünyanın değişik bölgelerinde yaşayan farklı Alevi grupların herbiri için Alevi ve Alevilik sözcüklerinin ifade ettiği anlamlar da farklı olmaktadır Biz konuya Anadolu Alevileri açısından yaklaşmakla birlikte genel bir tarihsel perspektif de sunacağız

Ülkemizde bugün yaygın şekilde Alevi olarak adlandırılan kitleler için kaynaklarda birçok ismin kullanıldığını söyleyebiliriz Anadolu’daki Alevi kitleleri nitelemek üzere kaynaklarda, kızılbaş, rafızi, ışık, mülhid ve torlak gibi adların kullanıldığını görmekteyiz Bunlardan en çok kullanılanı Kızılbaş adı olmuştur Anadolu Alevileri kendileri için çok anlamlı Kızılbaş adını, Osmanlı yönetiminin ahlakdışı anlamlar yükleyerek, sünni kitlelere aşılayarak bir psikolojik savaş aracı olarak kullanması sonucunda bırakmak zorunda kalmışlardır

Bugün Anadolu ve Balkanlar’da yaşayan Tahtacı, Çepni, Amucalı, Bedrettinli, Sıraç gibi değişik gruplar genelde Alevi olarak adlandırılırlar Anadolu Aleviliği, tarihsel ve sosyal koşulların doğal bir sonucu olarak, kitabi olmaktan çok sözlü geleneğe dayalı eski inançların islami şekiller altında yaşamaya devam ettiği bir halk islamıdır

Genel olarak ifade etmek gerekirse Bektaşi sözcüğü de yukarıda değindiğimiz kitleler için kullanılmıştır Bektaşilik Hacı Bektaş Veli’ye dayanılarak kurulmuştur Alevilik ve Bektaşiliği birbirinden bağımsız olarak ele almak bugün gelinen noktada tarihsel ve sosyolojik açıdan mümkün görünmemektedir Her iki terim de zaman zaman birbirinin yerine kullanılabilmektedir Prof Melikoff’un da belirttiği gibi “Alevilik, Bektaşilik’ten ayrılamaz Çünkü her iki deyim de aynı olguya, Türk halk İslamlığı olgusuna bağlıdır”Alevilik ve bektaşilik, inanç ve ahlak esasları ve edebiyatları bakımından temel olmayan farklılıklar dışında ortaktırlar En temel farklılık, Bektaşi kitlelerin daha çok şehirde yaşamalarına karşın, Alevilerin göçebe/yarıgöçebe çevrelerde yaşamaları şeklinde ortaya çıkmış sosyal bir farklılıktır Ancak tarihsel olarak doğru olan bu sosyal farklılık günümüzde anlamını yitirmeye başlamış, “Alevi” adı daha yaygın olarak kullanılır olmuştur Bugün genel olarak Alevi olarak adlandırılan kitleler üç dinsel gruba bağlıdırlar:

Ocakzade Dedeler
Çelebiler
Dedebabalar
Bu üç grupdan Anadolu’da en fazla etkinliğe ve nüfuza sahip olan Ocakzade Dedeler’dir Daha sonra Çelebiler gelir Dedebabaların ise Anadolu’da nüfuzları zayıftır, Balkanlar’da daha etkindirler

Türkiye’de yaşayan Alevilerin sayısı konusunda çeşitli veriler ileri sürülmektedir Türkiye’de etnik ve mezhep konularında varolan tabular nedeniyle, yapılan resmi sayımlarda bu konu bilinçli olarak ihmal edilmekte ve dolayısıyla Alevilerin sayısı konusunu herkes işine geldiği şekilde yazmaktadır Tarafsız araştırmacılara göre Türkiye’de en az 15 milyon Alevi bulunmaktadır Karadeniz ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerindeki illerde sayıca az olmakla birlikte Türkiye’nin her yerinde Aleviler bulunmaktadırlar Alevilerin sahip oldukları bu potansiyel onları zaman zaman Türkiye siyasetinin de merkezine yerleştirmektedir



Alevilik Nasıl Yayıldı ?

Alevilik islam dininin yayılmasıyla birlikte Arapların dışındaki uluslara da Abbasiler döneminde Türkler ve İranlılar özellikle orduda yoğun olarak yeralmaktaydılarÖrneğin daha hicri IV Yüzyılda Maveraünnehir’in oldukça uzağında yaşayan Buğraç Türkleri eski inançlarındaki Gök Tanrı’nın yerine Hz Ali’yi geçirmişlerdi Zaten Emevi döneminden (661-750) bu yana HzAli ve soyunun başlarına gelenler ve özellikle de Kerbela olayı Alevilerce her tarafa yayılmaktaydı Sosyal ve siyasal ortam da bu düşüncelerin yaygınlaşmasına elverişliydi HzAli’ye ve ehl-i beyte muhabbet, o dönemde gittikçe fazlalaşan tarîkatlerde oldukça yaygındı Hazret-i Ali’nin kahramanlıkları ve Kerbela Olayına ilişkin menkıbeler Anadolu, İran, Irak ve Horasan bölgelerinin sözlü ve yazılı edebiyatında en eski zamanlardan itibaren, çok sevilen ve yaygın bir konudur ki bunun etkilerini bugün bile gözlemlemek olanaklıdır Demek ki İslam dünyasındaki siyasal ve dinsel bölünmelere kaynaklık eden bu olaylardan Araplar’ın yanısıra, Türkler, İranlılar ve diğer uluslar da doğal olarak etkileniyorlardı Yeni müslüman olan uluslar arasında HzAli bir sembol halini alıyor ve onun savaşçılık, yiğitlik ve velilik yönleriyle bezenmiş menkıbeleri her yere yayılıyordu HzAli’nin sembolleşmesinin yanısıra, bütün muhalif hareketlerin kalkış noktası olan Kerbela Olayı da aynı şekilde, hatta daha derin izler bırakıyordu İşte bu etkilerin bir sonucu olarak Alevilik ve batınilik, İslam dünyasının her yanına yayılan tasavvuf akımına nüfuz etmiş ve Alevi-batıni eğilimli birçok tarikat ortaya çıkmıştır Anadolu ve İran bölgelerinde de ortaya çıkan bu tarikatlerden konumuz bakımından en önemlileri Yesevilik, Kalenderilik, Vefailik, Hurufilik, Hayderilik adlı tarikatlerdir Daha çok göçebe ve köylü topluluklar arasında etkili olan bu heterodoks yani resmi din anlayışına aykırı tarikatler, doğaldır ki, yaygın oldukları çevrelerdeki koşullara uygun olarak şekillenmiş bir İslam anlayışını yaymaktaydılarSünni çevrelerde yoğun tepkiler gösterilen ve eski kaynaklarda da yer alan, bu tarikatlere mensup şeyh ve babalara yönelik suçlamaların en bilinenleri şu şekildedir: Bu dervişlerin, dinsel yükümlülüklere/yasaklara uymamaları ve kadınların da dinsel törenlere katılmaları Basit halk kitleleri, işte bu adetleri nedeniyle yoğun tepkiler alan ve hiç şüphesiz telkinleri kendilerine daha uygun gelen bu tür babaların ve şeyhlerin etkileri altındaydılar Bu heterodoks şeyh ve dervişler adeta alevi-batıni düşüncelerin yayıcılarıydılar Alevi Dedelerinin soyları da onlara dayanır


XVI yüzyılın sonlarına gelindiğinde Anadolu’da Alevilik veya o dönemdeki adıyla “Kızılbaşlık” organizasyonunu tamamlamış, sosyal ve dinsel kurum ve kuralları bugün bilinen görünümünü kazanmış durumdaydı Varolan devlet düzeni ile Anadolu’ya göçlerin başlamasından bu yana sorunlu olan genel olarak kızılbaş adıyla anılan ve özelde tahtacı, çepni gibi alt gruplardan oluşan bu heterodoks kitlelerin Safevi Devleti’nin ortaya çıkışında önemli katkıları olmuş, bu oluşumu canla başla desteklemişlerdir Babailer ayaklanması(1240) ile başlayan merkezi iktidarla yaşanan onlarca sürtüşme Şah İsmail’in ortaya çıkışıyla doruk noktasına varmış ve Şah İsmail’in Çaldıran Ovası’nda yenilmesi ile şiddetini yitirmiş, kızılbaşların Osmanlı’ya direnci için için yaşamaya devam etmiştir Bu yenilgi sonrası Osmanlı ile zaman zaman yaşanan çatışmalar yerini bu kitlelerin oldukça disiplinli bir sosyal ve dinsel kapalı bir cemaat hayatı sürmeleri sürecine bırakmıştır Bu süreçte hem coğrafi hem de sosyal marjinalleşme yaşanmıştır Yoğun baskılar ve çatışmalar bu insanların ulaşılması güç coğrafi alanlara gitmelerini zorunlu hale getirmiş ve buralarda devlet düzenine uzak ve yabancı, kendi sosyal ve dinsel gereksinimlerini karşılamak üzere bir toplumsal yapılanma ortaya çıkmıştır Daha çok köyler şeklinde olan bu yapılanma aynı zamanda birbirleriyle de iletişim halinde olan bir organizasyona da sahiptir Bu iletişim ağı sayesindedir ki örneğin Toroslar’da, Elbistan’da, Erzincan’da ve Aydın’da, yani birbirinden oldukça uzak yörelerde yaşayan kızılbaşlar arasında öz bakımından farklı yönler bulunmamaktadır Bu durum büyük ölçüde o dönemlerde bilgiyi adeta tekellerinde bulunduran ve bu bilginin iletişimini sağlayan Dedeler ve en önemli bilgi kaynakları olan elyazması “buyruk” kitapları sayesindedir

Belli zamanlarda köy köy dolaşarak taliplerini ziyaret eden ve sorunlarını çözen Dedeler dinsel konuların yanısıra hukuksal konularda da başvuru makamıydı Mesela Dersim’de Dedeler silahsız dolaşırlar, birbirleriyle çatışan aşiretleri ancak onların kutsal güçleri durdurabilir, onun çözümüne razı olurlardı

Demek ki XVI Yüzyıldan cumhuriyet’in kuruluşuna kadar Aleviler yukarıda özetlemeye çalıştığımız koşullarda yaşamışlardır Bu zaman içerisinde Osmanlı idaresi onları hep potansiyel bir tehdit olarak görmüş, dindışı ve ahlakdışı saymış, hatta yoksaymıştır Osmanlı onları yoksaydığından ve en alçaltıcı iftiraları(mumsöndü) sünni kitlelere aşıladığından dolayı onlar da deyim yerindeyse başlarının çaresine bakmışlardır Yezid düzeni saydıkları Osmanlı idaresi ile her türlü bağlantıyı kesmişler, inanç ve adetlerini dışarıya kapalı bir şekilde yüzyıllarca yaşatmayı başarmışlardır Bu başarı da şüphesiz sözlü geleneğin, coşkulu edebiyatlarının payı büyüktür

Osmanlı Devleti’nin yoksaydığı Alevilerin, ülkenin içinde bulunduğu işgal ortamından kurtulabilmesi ve padişahlık rejiminin değişeceği ümidiyle Anadolu’da bağımsızlık savaşını yürüten Mustafa Kemal Paşa’nın başında olduğu harekete destek vermeleri çok normaldir Mustafa Kemal Paşa ve bağımsızlık savaşını yürüten arkadaşları Alevilerin sayıca ne kadar önemli olduğunun ve yüzyıllardır sünni Osmanlı idaresine olan muhalefetlerinin bilincindeydiler Bu amaçla onları kazanmak için grişimlere başladılar
Mustafa Kemal Paşa,26 Haziran 1919 tarihinde Konya II Ordu Müfettişliğine şu şifreyi yolladı:
Tokat ve çevresinin İslam nüfusunun % 80'i, Amasya çevresinin de önemli bir bölümü Alevi mezhepli ve Kırşehir'de Baba Efendi hazretlerine çok bağlıdırlar Baba Efendi, ülkenin ve ulusal bağımsızlığın bugünkü güçlüklerini görmekte ve yargılamakta gerçekten yeteneklidir Bu nedenle, güvenli kimseleri görüştürerek kendilerinin uygun gördüğü "Ulusal hakları koruma" ve "Başka ülkeye bağlanmama" derneklerini destekleyecek birkaç mektup yazdırılarak buralardaki etkili Alevilerin Sivas'a gönderilmesini pek yararlı görüyorum Bu konuda içten yardımlarınızı dilerim
3 Ordu Müfettişi Fahri Yaver
Mustafa Kemal
Sivas Kongresi sonrası bağımsızlık savaşına merkez olarak Ankara seçilmişti Bu kongrenin yürütme organı durumunda olan Temsil Heyeti Ankara'ya gitmeden Hacıbektaş'a uğrayıp bu nüfuzlu merkezin kesin desteğini sağlamak istiyorduAtatürk'ün yanında Hüseyin Rauf, Mazhar Müfit, Hakkı Behiç, Ahmet Rüstem Beyler vardı 21-22 Aralık'ta Mucur'da kalan heyet Mucur Kaymakamı Cevat Bey'i de alarak 23 Aralık 1919 günü Hacıbektaş'a geldi
Hacı Bektaş Dergahı, Mustafa Kemal ve diğer heyet üyelerine çok sıcak davrandı Daha önce İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin güçlü isimleri Enver ve Talat Paşalar da iktidara geldikten sonra da, Hacı Bektaş Dergahı'nı ziyaret etmişler ve Çelebi onları Dergah Selamlığı'nda karşılamıştı
Cemalettin Çelebi, Atatürk'ü Beştaşlar'da karşıladı Buraya siyah kupa bir arabayla gelmiş, Atatürk'ü ve diğer heyet üyelerini konağa götürmüşlerdi
Cemalettin Efendi'nin oğlu Hamdullah Efendi'nin odasında bir "Cem" düzenlendi Atatürk Hacıbektaş'da bir gece kaldı 24 Aralık'ta heyet Dergahı gezdi Hacı Bektaş Veli Türbesi ve diğer önemli yerler ziyaret edildiSonra o sırada Dedebaba postunda oturan Salih Niyazi Baba ziyaret edildi Dergahta Atatürk, Cemalettin Efendi, Salih Niyazi Baba ve diğer ileri gelenlerle özel bir toplantı yapıldı Bu toplantıda bağımsızlık savaşı konuşulduHacıbektaş görüşmesinde en ilginç konuşmayı sonradan Veliyettin Çelebi şöyle aktarmıştır " Çelebi Cemalettin Efendi Mustafa Kemal Paşa'ya 'Paşa Hazretleri cesaretli ve basiretli idarenizde Türk Milletinin düşmanı kahredeceğine inancım sonsuzYüce Allahın milletimize müyesser edeceği zaferden sonra Cumhuriyet ilanı düşünüyor musunuz? Mustafa Kemal Paşa bunun üzerine "O mutlu günün ilanına kadar aramızda kalmak kaydıyla, evet Çelebi Efendi Hazretleri " diye yanıtlıyor
Savaş sırasında ayni yardımların yanısıra Dergah kasasında bulunan 1800 altın lira da verilmiştir Bağımsızlık Savaşı sırasında Alevi-Bektaşi kitleler tam destek vermişlerdir
Atatürk'ün Hacı Bektaş Dergahı'nın nüfuzuna oldukça önem verdiği görülüyor Bütün gelişmeler Hacı Bektaş Çelebisi'ne hemen bildiriliyor Atatürk bunu NUTUK'ta şöyle belirtiyor:" 2 Ocak 1920 günü cemiyetin merkez kurullarına ve Hacıbektaş'ta Çelebi Cemalettin Efendi'ye, Mutki'de Hacı Musa Bey'e ayrıca bir bildirim yaptık "
Cemalettin Çelebi ,TBMM çalışmalarına hastalığı nedeniyle katılamamış, ancak halkı kurtuluş Savaşı'na destek vermeye çağıran mektuplar taşıyan ulaklar yurdun dört bir yanına gönderilmiştir Mustafa Kemal Atatürk özel doktoru ve başka doktorlar Çelebi'nin tedavisi için görevlendirmişti
Cemalettin Çelebi 1922'de vefat edince yerine kardeşi Veliyettin Efendi çelebi postuna(29 Çelebi) oturdu İkinci TBMM'nin açılışı sırasında (25 Nisan 1923) Veliyettin Çelebi de yayınladığı bildiri ile Atatürk'ü açıkça destekliyordu
Maraş Miletvekili Prof Hasan Reşit Tankut da CHP'ye sunduğu 19 Mart 1949 tarihli raporda Alevilerin cumhuriyet rejiminin yanında olduklarını belirtmektedir
Bu arada Atatürk’ün Alevi-Bektaşi olan yakın çalışma arkadaşlarından bazıları şunlardır: Cemalettin Efendi'yi(Kırşehir Mebusu) TBMM Başkanvekilliğine, Albay Hüsamettin Ertürk'ü Gizli Haberalma Örgütü'nün başına, İkisi de bektaşi babası olan Dr Ragıp Evrensel'i özel doktorluğuna, Ali Naci Baykal'ı PTT Gizli şifre amirliği'ne getirmişti Sonraki Çelebi Veliyettin Efendi'yle de yakın dostluk kurmuş milletvekili olması için ısrar etmişti

Aleviler yüzyıllarca Osmanlı idaresinden baskı görmüş bir topluluk olduklarından yeni cumhuriyet idaresini coşkuyla karşıladılar Cumhuriyetin ilk yıllarında gerçekleştirilen reformlar ise onları bütünüyle olmasa da memnun eden reformlardı Eğitim birliği yasası, yeni alfabenin kabulü, şeyhülislamlık kurumunun kaldırılması, kadın-erkek eşitliğine yönelik düzenlemeler, halifelik kurumunun kaldırılması ve laik esaslara dayalı bir hukuk sistemine yönelinmesi Alevileri hoşnut eden gelişmelerdendir
Ancak Alevileri üzen gelişmeler de yaşanmadı değil Bunlardan 1921’de meydana gelen Koçgiri olaylarında yoğun şiddet uygulandı Yine 1925’te tekke ve Zaviyelerin kapatılması ile de Aleviler olumsuz yönde etkilendiler Alevilerin toplanma yerleri genellikle tekkelerinin ve ocaklarının bulunduğu yerlerdi Sünniler bu yerler kapatılınca camilerde aynı işlevleri görürlerken Aleviler böyle bir olanaktan yoksun kaldılar ve ibadetlerini yine gizli yürütmek zorunda kaldılar Son olarak 1937’de Dersim Olayları sırasında da o zamanki idarecilerin oldukça basiretsiz tutumları nedeniyle birçok masum insan acımasızca yokedildi Bu olay sonrasında aralarında Dedelerin de bulunduğu birçok insan sürgün edilerek Dersim adı Tunceli’ye dönüştürüldü Aleviler bütün bu olumsuzluklara karşı tepkilerini, ilk başlarda halka yakın bir görüntü sergileyen Demokrat Parti’ye oy vererek gösterdiler Ancak 1950’lerin ortalarına gelindiğinde Demokrat Parti’nin dini politikaya alet eden ve sünnileri kullanmaya yönelik politikaları üzerine Aleviler 27 Mayıs hareketini desteklediler
Özellikle 1960’lar Türkiye’de kırdan kente doğru yoğun göç akımının başladığı bir dönemdir Bu göç akımı sonrasında sadece büyük kentlere değil, başta Almanya olmak üzere dünyanın değişik ülkelerine de yoğun bir işgücü göçü yaşandı
Yine 1960’lardan itibaren Türkiye’de sol akımlar yaygınlık ve etkinlik kazandı Aleviler de ağırlıklı olarak sol hareketlere destek verdiler Bu dönemde özellikle genç kuşaklar Alevilik inanç ve geleneklerini küçümseme eğilimine girdiler Giderek Alevilikle ilgili bilgilerden uzaklaştılar, Cemler gittikçe daha az yapılır olmaya başlandı
Bu dönemde de Alevilik daha çok sözlü geleneğin yaşatıcısı ozanlar ve aşıklar tarafından yaşatılmaktaydı Aşık Veysel, Aşık Daimi, Feyzullah Çınar, Davut Sulari ve Mahmut Erdal bu geleneğin temsilcilerinin bazılarıdır Ayrıca az sayıda ve akademik alanda olmasa da çeşitli kitapların yayınlandığını görmekteyiz Yüzyıllardır yazılı geleneğin taşıdığı Aleviliğin yazılı kültüre geçişi tabiki birden olamazdı Alevilik alanında 1980’li yıllara gelene dek yayın faaliyeti ağırlıklı olarak, deyişler ve nefeslerin “divanların; tarihi romanların, buyruk hüsniye, vilayetname” gibi kitapların üzerinde yoğunlaştı ve özellikle halk katında bu tür çalışmalar rağbet gördü1960’lardan sonra da Alevîlik-Bektaşîlik konusu ne yazık ki üniversitelerin ve devletin ilgisinden mahrum kalmayı sürdürdü Anadolu’nun bu eşsiz inanç ve kültür hazinesine layık olduğu değer verilmedi
1960’lı yılların ikinci yarısından itibaren Alevilerin, CEM (Abidin Özgünay), EHLİBEYT (Doğan Kılıç Şeyh Hasanlı) ve GERÇEKLER (Mehmet Yaman) adlı süreli yayın organlarını çıkardıklarını görüyoruz Bu konuda öncü sayılabilecek bu yayın organları fazla ömürlü olamamışlar, ekonomik sorunlardan dolayı kapanmak zorunda kalmışlardır
Yine 1960’lı yılların ikinci yarısından sonra Türkiye siyasal yaşamına Alevilerce kurulmuş bulunan Birlik Partisi katıldı Bu parti bir grup Alevi kökenli siyaset adamınca 17 Ekim 1966’da kuruldu ve başkanlığına Hasan Tahsin Berkman getirildi Birlik Partisi’nin amblemi Hz Ali’yi simgeleyen bir aslanla, onun çevresinde Oniki İmamı simgeleyen oniki yıldızdan oluşuyordu Parti programında din ve vicdan özgürlüğü vurgulanıyor, kamu düzenine, genel ahlaka ve yasalara aykırı olmayan ibadetlerin serbest bırakılması isteniyordu 1967’de genel başkanlığa Hüseyin Balan getirildi Birlik Partisi 1969 seçimlerinde % 28 0y oranı ile 8 milletvekilliği kazandı Daha sonra Millet Partisi’nden istifa eden 2 milletvekili de Birlik Partisi’ne katıldı 1969 Kasımında parti başkanlığına Mustafa Timisi seçildi 1970’de Birlik Partisi’nin bazı milletvekilleri Adalet Partisi’ne geçti Bu milletvekilleri partiden ihraç edildiler, ancak kamuoyunda partinin imajı büyük bir darbe aldı Parti 1973’te Türkiye Birlik Partisi adıyla girdiği seçimlerden sadece bir milletvekilliği elde edebildi Daha sonraki seçimlerde oy oranı sürekli düştü ve 1977’den sonra siyasal etkinliğini tümüyle yitirdi
Aleviler gerici ve ırkçı saldırılardan Cumhuriyet döneminde de nasibini aldı 1978'deki Maraş ve 1980’deki Çorum Olayları bunların Türkiye tarihine bir kara leke olarak geçen en kanlılarındandır Yüzlerce insanın öldüğü ve göçettiği bu olaylar sırasında devlet yurttaşlarını, gözü dönmüş ırkçı ve gerici saldırganlara karşı koruyamamış üstelik suçlular kısa süre sonra serbest bırakılarak, bazıları milletvekili bile olabilmişlerdir Şüphesiz Aleviler yaşanan bu olaylarla Osmanlı döneminde yaşananlar arasında paralellik de kurmaktadırlar Tarihte yaşanmış acı olayların izleri hafızalardan silinmeden yaşanan, inanç farklılığına dayalı baskılar ve kıyımlar Aleviler’in cumhuriyet idaresinden de umduğunu bulamadığı düşüncesini güçlendirmektedir

aaaaenli yılların sonlarına doğru Alevilik derlenip toparlanmış ve yeniden örgütlenmeye başlamıştır Alevilik konulu yayınlarda adeta bir patlama yaşanmış, birçok yayın organı çıkarılmaya başlanmıştır Bunlar arasında Alevilerin Sesi, Cem, Nefes, Kervan, Yurtta Birlik, Pir Sultan Abdal ve Gönüllerin Sesi sayılabilir Avrupa’da ve Türkiye’de Dernekler, Vakıflar ve Dergahlar olmak üzere üç değişik çatı altında örgütlenme hareketleri yoğunluk kazanmıştır Bu olumlu gelişmeler sonrasında Alevilerin bilinçli bir şekilde örgütlenmeleri ve güçlenmelerinden rahatsız olan kimi odaklar devletin beceriksizliğinden de yararlanarak Sivas ve Gazi Olaylarını aaagahlamışlardır

Bu dönemde de Alevilerin ve onların gereksinimlerinin devlet tarafından dikkate alındığını söylemek mümkün değildir Ancak yine devlet yükselen siyasal islam karşısında Alevileri ileri sürmekten de geri kalmamaktadır Devlet çok yanlış olarak, milyonlarca Alevinin yüzyıllar boyunca ihmal edilmiş haklı taleplerini karşılayacağı yerde, 80’li yıllarda güçlenmesine destek verdiği siyasal islamcı grupların kontrol edilebilmesi için Alevileri kullanma yoluna gitmektedir

Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana devletin din işlerini yürüten Diyanet İşleri Başkanlığı sadece Sünni Hanefi mezhebine mensup yurttaşların gereksinimlerini karşılayan bir kurum olmuştur Zaman zaman bu kurumun başkanları ve görevlileri Alevileri itham edici, küçümseyici açıklamalarda da bulunmuşlardır Son yıllarda Diyanetin de devletin politikalarına uyarak çarkettiğini görüyoruz Diyanet bu politika değişikliğinin doğal bir sonucu olarak Alevilik konusunda çeşitli toplantılar düzenlemiş Aleviliği kendi sakat anlayışı doğrultusunda yönlendirmeye ve Aleviliği kendi görüşleri doğrultusunda tanımlamaya çalışmıştır Oysa Diyanet’in Aleviliği nasıl tanımladığının Aleviler için hiçbir önemi yoktur Diyanet İşleri Başkanlığı ya Anadolu’daki Aleviler’in inanç ve düşüncelerine saygı duyarak dayatmacı mantığını terkederek onları oldukları gibi kabul edecek , ya da bu zamana kadar yaptığı gibi milyonlarca Alevi’yi görmezden gelmeye devam edecektir

Örgütlenme konusunda şunları söyleyebiliriz : 1990’lı yıllara gelinceye kadar ki dönemde Alevilerin sınırlı bir dernekleşme çabası içerisinde bulunduklarını görüyoruz Bu derneklerden en eskileri ve en bilinenleri Hacı Bektaş Veli ve Karaca Ahmet Dernekleridir Şahkulu Derneği ise aaaaenli yılların ortalarında kurulmuştur Yine bu dönemde belirli yöre ve köy derneklerinin de kuruldukları görülmektedir1990’lı yıllarla birlikte dernekleşme faaliyetlerinde de büyük artış görüldü Bugünkü durumuna gelmesinde devletin de büyük katkısı olan siyasallaşmış sünni İslam’ın neredeyse kontrol edilemeyecek bir duruma erişmesinin de, Alevilerin dernekleşme, vakıflaşma türü faaliyetlerini hızlandırdığı söylenebilir

“Sivas Olayı”, “Karacaahmet Cemevi’nin Yıkılması” ve “Gazi Olayı” gibi kriz zamanlarının ve bu olayların toplumdaki yansımalarının da Alevileri inanç ve kültür alanında birleştirdiği, birlikte hareket etme güdüsünü aşıladığını gözlemekteyiz Pir Sultan Abdal Kültür, Pir Sultan Abdal Canlar, Hacı Bektaş Veli ve diğer adlar altında yüzlerce dernek hem büyük şehirlerde hem diğer şehirlerde şubeler ve merkezler şeklinde kurulmuş bulunmaktadır Yöresel derneklerin sayısında da hızlı bir artış yaşanmaktadır

Son zamanlarda ise vakıflaşma faaliyeti yoğunlaşmıştır Bu vakıflar arasında şunlar sayılabilir : Semah Vakfı, Hacı Bektaş Veli Anadolu Kültür Vakfı, Ehli Beyt Vakfı, Şahkulu Sultan Külliyesi Mehmet Ali Hilmi Dedebaba Araştırma, Eğitim ve Kültür Vakfı, CEM(Cumhuriyetçi Eğitim ve Kültür Merkezi) Vakfı Önümüzdeki günlerde de birçok vakıf ve derneğin kurulacağını söylemek yanlış olmazYine Avrupa ülkelerinde kurulmuş iki yüzü aşkın Alevi derneği bulunmaktadır Bu kuruluşların tamamına yakını şu anda Avrupa Alevi Birlikleri Federasyonu (AABF) çatısı altında bulunmakla birlikte AABF’ye bağlı olmayan dernekler de bulunmaktadır

Yurtiçi ve yurtdışında yaşayan bu örgütlenme faaliyetlerini kısaca sunduktan sonra şimdi de genel olarak sorunları belirtebiliriz Alevi örgütlenmesinin yaşadığı sıkıntılarda şu genel eğilimler göze çarpmaktadır Son tahlilde bu sıkıntıların “temsil” ve bununla ilintili “meşruiyet” olguları ile bağlantılı oldukları görülmektedir

Bu nedenle aslında bütün dernek ve vakıflarca desteklenmesi gereken çeşitli girişimler, karşılıklı çekememezlik, Aleviliğe ilişkin yorum farklılıkları ve girişimci kadronun aslında bu harekette yer alması gereken birçok insan veya kurumu dışlaması gibi nedenlerle ne yazık ki, başarısızlığa uğramaktadır Bu özet değerlendirmemize kaynak oluşturan iki önemli örnek olay vardır Bunlardan ilk 1992’ de CEM’in öncülük ettiği “ALEVİ KURULTAYI” girişimi ve diğeri ise 1994’te PİR SULTAN ABDAL KÜLTÜR ve HACIBEKTAŞ KÜLTÜR derneklerinin öncülüğünde bir grubun yürüttüğü ALEVİ-BEKTAŞİ TEMSİLCİLER MECLİSİ girişimidir Önce “ALEVİ KURULTAYI” girişimi ve sonrasında yaşanan gelişmeleri özetleyelim: 1992’deki bu girişimin aslında çok kapsamlı ve yeterli bir ön programı vardı Ancak daha yaşama geçirilmeden, Pir Sultan Abdal Kültür Derneği’nin başı çektiği bir grup tarafından benimsenmedi Bunun üzerine bu girişimin sahibi CEM grubu, bu bölünmüşlüğün kurultaya yansımasının söz konusu olabileceğini ve bu şekilde de Alevi hareketinde bölünmüşlüğün tescil edilmiş olacağını dile getirerek “ortam uygun değil, halkın bu sürece hazırlanması gerekiyor” diyerek kurultayı erteledi

1992’deki bu girişimi olumlu karşılamamış olan dernek ve kişilerin öncülüğünde bu kez 1994’te ”ALEVİ-BEKTAŞİ TEMSİLCİLER MECLİSİ” girişimi başlatıldı Yeterli katılımın çeşitli nedenlerle sağlanamadığı bu mecliste egemen belli gruplar olarak AABF, Pir Sultan ve Hacı Bektaş Kültür Dernekleri ve Semah Vakfı görülmektedir Kimi toplantılarını gözlemci olarak izlediğim bu girişim kısır tartışmalar bütün vakıf, dernek, dede, yazar gibi unsurları içermemesi ve kimi kişi ve grupların dışlanması nedeniyle sağlıksız bir şekilde doğmuş oldu Bu sağlıksızlık nedeniyle olacak bugünlerde bu eksiklikler giderilmeye çalışılıyor Çeşitli dernek ve vakıf başkanlarıyla yaptığım görüşmelerden, “Alevi-Bektaşi Temsilciler Meclisi” şeklinde yeni bir yapılanmanın oluşturulacağını söyleyebiliriz

Sonuç olarak Alevi örgütlenmesi temsil, meşruiyet, dar kadro şeklinde sıralanabilecek geçiş aşaması sıkıntılarını yapısında barındırıyor Bu geçiş aşamasının doğal bir sonucu olan bu bütünleşmeme probleminin yakın bir gelecekte çözülmesi de pek mümkün görünmüyor Siyasal anlamda temsil ve meşruiyet sorunlarının tek çözüm yolu, herkesi kapsayan, yürütme kadrosunun liyakatlı, tutarlı ve saygın kişilerden oluştuğu sağlıklı bir yapılanmanın oluşturulmasıdır Böyle bir yapılanmanın ülkemiz sivil toplum ortamına yeni bir dinamizm getireceğinden kuşkumuz yok

Yaşanan bu yoğun örgütlenme faaliyetlerine rağmen araştırma alanına ilgi duyulmadığı görülmektedir Alevilik konusu hem Devlet ve üniversitelerce, hem de Aleviliğe hizmet iddiasında bulunan dernek ve vakıflarca ne yazık ki ihmal edilegelmiştir Özellikle Türkiye’deki örgütlerin bu tutumları oldukça üzücüdür Gereksiz birçok alana kaynak aktaran bu örgütler konu araştırma olunca ilgilenmemektedirler İnanıyoruz ki bu nedenle birgün tarih önünde hesap vermek zorunda kalacaklardır Türkiye’deki Alevi örgütlerinde bu konuda herhangi bir somut çaba görülmezken, Avrupa’da iki yeni araştırma kuruluşunun kurulduğunu görüyoruz Bu oldukça memnuniyet verici bir gelişmedir Alevi-Bektaşi Kültür Enstitüsü ve Avrupa Alevi Akademisi adlarını taşıyan bu iki yeni araştırma kuruluşunun akademik gereklere uymak koşuluyla, Alevilik araştırmaları alanına yeni bir dinamizm getireceğini umuyoruz

Aleviler bugüne kadar sosyal demokrat ve sol siyasal partilere yönelmişlerdir Ancak küçük miktarda da olsa başka partilere oy verenler de bulunmaktadır Her ne kadar bu zamana kadar destekledikleri siyasal partilerin, Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne gönderdikleri milletvekillerinin kendilerine pek sahip çıkmadığı ortadaysa da oyların sol partilere gitmeyi sürdüreceğini söyleyebiliriz

Bugün kentleşen Aleviliğin bu yeni duruma özgü sorunlarla karşılaştığı görülmektedir Köyden kentlere göçlerin yoğunlaştığı 60’lı yıllardan bu yana yaşanmakta olan bu sorunları şu şekilde özetleyebiliriz: Göç sonucunda kitleler kendilerini yeni bir toplumsal ve ekonomik yapılanmanın içerisinde bulmuşlardır Kırda varolan toplumsal kurumların yerlerini şehirlerde yeni kurumlar almışlardır Bu bağlamda Dede-talip ilişkileri de kopmuş Alevilik konusunda o zamana kadar devam eden sözlü bilgi aktarımı sekteye uğramıştır Bunun bir sonucu olarak kitleler inançları hakkında büyük bir bilgisizleşme sürecine girmişlerdir Özellikle genç kuşak bu konuda bir boşluk içerisinde bulunmaktadırlar Özellikle 1990 sonrasında yüzlerce saz ve semah kursları açılmakla birlikte bunlar bilgilenme ihtiyacını gidermekten yoksundur Aleviliğin tarihsel, sosyal ve dinsel köklerinin halk kitlelerine doğru bir şekilde ulaştırılması zorunludur


Sorularla Alevilik

Giriş

Sorularla Alevilik adlı bu çalışmamız benzerlerinden farklı bir anlama sahiptir Farklılığı, kullanılan dilin sade, anlaşılır olması ve soruların-cevapların somut ve derinlikli olmasıdır Konuyla ilgili insanların kafalarındaki çelişkilere çözüm niteliğinde açılımlar var Yine günlük yasam içerisinde gelişen diyaloglarda ortaya çıkan sorular ve bu sorulara mantıksal, tarihsel, inançsal, toplumsal faktörler ele alınarak verilen bütünlüklü cevaplar var

Bazı ideolojik saplantıları olan, tarihsel ve toplumsal gerçekliğimizi kabul etmeyen, art niyetli, ön yargılı yaklaşımların sahibi olan kişilerce verdiğimiz cevapların anlaşılmayacak olması bizler acısından anlaşılır bir durumdur Bizlerin bu çalışmayla amaçladığı inançsal, tarihsel, siyasal, toplumsal etkileri de hesaba katarak Alevilik ve Alevilerle ilgili temel sorulara verdiğimiz cevapların bilinmesidir Bu cevaplarda inanç gerçekliğimiz, felsefemiz, kültürümüz, tarihimiz, yaşam biçimimiz, sorunlara çözüm önerilerimiz var Yine bu cevaplarda yaşamsal Aleviliğin nasıl olması gerektiği yönünde işaretler var

Çalışmamız ön yargısız bir şekilde incelendiğinde anlamlı sonuçlara ulaşılacağı kesindir

Çalışmamızı Hak Erenlerin yolunu layıkıyla sürenlere ithaf ediyoruz

Erenler Aşk İle



Kavram Olarak Alevi kelimesi ne anlama geliyor?

Alevi kelimesi Hz Ali taraftarı, Hz Ali yanlısı anlamına geliyor İslamiyet içerisinde Hz Ali´yi sevenlere Alevi denilmektedir

Alevi kavramının oluşum tarihi Hz Ali`nin yaşadığı dönemde baslar Hz Ali daha yasarken bile Ali taraftarı Alevi diye bilinen kişiler vardı Yani Alevi kavramını dolayısıyla Aleviliği başka yönlere çekme gayreti içerisinde olanlar Alevi kavramını ya Hz Ali`den çok önceki bir döneme ya da Hz Ali`den çok sonraki bir döneme ait olduğunu söylüyorlar Bu her iki iddia da yanlıştır Doğrusu; Alevi kavramı daha Hz Ali hayattayken oluşmuştu Fakat o zamanlar çok dar bir cevre için kullanılıyordu Ancak tarihsel süreçte Hz Ali taraftarları çoğaldı ve böylece Alevi kavramı genelleşti



Alevilik İslamiyet içindeki bir mezhep midir?

Cevaba geçmeden mezhep kelimesi ne anlama geliyor ona bakalım Mezhep kelimesi Arapça olup “tutulan yol” anlamına gelmektedir Bu anlamıyla Alevilik İslami bir mezheptir Ancak hemen belirtelim ki İslamiyet eşittir Sünnilik veya Şiilik değildir Yine Alevi inancına dar mezhepsel bir tanım Alevililerce asla kabul görmemiştir “Sorma be birader mezhebimizi/Biz mezhep bilmeyiz yolumuz vardır” deyimi Alevi inancının mezhepsel tanımı astığının simgesidir

Alevilik İslami bir inançtır Ancak bazı art niyetli kimseler Aleviliği İslam’dan ayırmaya çabalamışlardır

Aleviliği kendi grupsal, ideolojik, bölgesel, etnik çıkarları doğrultusunda kullanmak isteyen kimseler Aleviliği bu düşünceye hizmet edecek şekilde tahrif etmişlerdir Yine Emeviler döneminde doruğa çıkan ve daha sonraları da devam eden Alevi düşmanlığı da Aleviliği İslam dairesi dışında görmüştür Onlara göre, onlar gibi düşünmeyen herkes İslam dışıdır Bu düşüncenin çok yanlış olduğu ve çok acılara sebebiyet verdiği ortadadır

Alevilik İslami bir inançtır Ancak tekrar tekrar ısrarla belirtelim ki İslamiyet salt Sünnilik değildir İslamiyet’i eşittir Sünnilik olarak algılayanlar İslamiyet’i bazı biçimsel kurallara indirgeyerek Aleviliğin İslam dışı bir inanç olduğu sonucuna varıyorlar Halbuki varmaları gereken sonuç “Alevilik Sünnilik değildir ama Sünnilik ve Şiilikten farklı bir İslam inancıdır” sonucu olmalıdır



Aleviler Allah´a inanırlar mı?

Aslında sorulmaması gereken bir soru bir soru ancak art niyetli kimselerin bulandırdığı kafalar netleşmek zorunda

Her şeyden önce Alevilik bir inançtır Bundan hareketle belki de Allah´a en çok inanan, Allah´ın birliğini kabul eden topluluklardan biridir Aleviler Cem törenine katılanlar bu durumu açıkça görebilirler Yine binlerce Alevi deyişinde, şiirinde bu açıkça görülür

Aleviler Allah´a inanırlar, hem de bütün benlikleriyle Allah´in varlığına, birliğine bağlıdırlar Ancak kimse Alevilerin Allah´a inançlarını Sünni ve ya başka inançtan insanınkiyle kıyaslamaya ve böylece yanlış sonuçlara ulaşmaya kalkışmasın



Aleviler peygamber olarak kimi kabul ederler?

Aleviler Hz Muhammed´i peygamber olarak kabul ederler

Aleviler bütün peygamberler bağlıdırlar

Son peygamber olan Hz Muhammed´e bağlılıkları ve inançları sonsuzdur

Bazı iftiralar sonucu Alevilerin Hz Muhammed´i peygamber olarak kabul etmedikleri düşüncesi oluştu Bu tamamen Alevi inancına terstir Hz Muhammed, Alevilerin inandıkları, bağlandıkları peygamberdir

Hz Muhammed son peygamberdir Bu doğruyu kimse yanlışa çevirerek, yeni peygamberlikler uydurarak, Hz Muhammed´in yolundan giden Alevilere yamamaya çalışmasın

Tekrar belirtelim ki, birilerinin art niyeti ve birilerinin de cehaleti Alevileri bağlamaz



Hz Ali´nin Alevi inancındaki yeri nedir?

Alevi demek; Hz Ali yanlısı, taraftarı, seveni demektir Bundan da anlaşılacağı üzere Hz Ali´nin Alevi inancındaki önemini, yerini anlatmaya gerek yok Ancak ne var ki bazı kimseler tarih boyunca ve günümüzde de Hz Ali sevgisini, bağlılığını ya yanlış anladı veya hiç anlamadı Alevilerin Hz Ali´ye olan sevgileri, bağlılıkları onun peygamber olduğu anlamında değildir Aleviler için peygamber son peygamber Hz Muhammed´dir

“Hz Ali´nin Alevi inancındaki yeri nedir?” diye sormak her ne kadar abes gelse de anlaşılır bir durumdur Çünkü Hz Ali´nin adından gelen Alevi kavramı ile kendisini ifade eden bu topluma çok çeşitli tahribatlar yaşatılıyor İşte bunun içindir ki Hz Ali taraftarları Alevilere “inancınızda Ali´nin yeri neresidir” diye soruluyor Bize düşen usanmadan doğrularımızı anlatmaktır



Aleviler namaz kılarlar mı?

Aleviler ve namaz konusunu bir kaç boyutuyla ele almak gerekiyor Çünkü Alevilerin sürekli olarak maruz kaldığı soruların başında “neden namaz kılınmıyor” sorusu geliyor

Her Alevi mutlaka ömrünün birden fazla döneminde “siz Aleviler neden namaz kılmıyor, camiye gitmiyorsunuz?” sorusuyla karşılaşmıştır

Aleviler namaz kılarlar !

Bilindiği gibi namaz Farsça bir kelimdir Namaz kelimesin Kuran´da ki karşılığı salat´tir Salat ise dua, tanrıyı içten anıp selamlama anlamına geliyor Allah´i içten anıp selamlamanın, duanın ise biçimi, sekli yoktur Dua, insanin Yaratıcı ile beraberliğidir Bunun için belli bir saat, mekan, kural yoktur İnsan istediği vakit, istediği dilde, istediği şekilde dua edebilir, Yüce Yaratıcısına şükür edebilir Yüce yaratıcıyı anmak, Yaratıcıyla dolu olmak, bir araya gelmek için belli bir zaman dilimi yoktur Bu her an olmalıdır ve her anda mümkündür İbadeti belirli zamanlarla sınırlayan kendisini biçimsel kurallar ve şekillerden arındırmamış demektir Böylesi şekilsel bir kuşatma ise yaşamın gayesine ters bir durumdur


İbadetle amaçlanan kişinin kendini yenilemesi, arındırması ve sosyal dayanışmayla kişiliğini tamamlamasıdır Maun süresi böyle bir anlama sahip İbadet için ibadet, gösteriş için yapılan ibadet nafile ibadetlerdir

Alevi ibadet anlayışı biçimsellikten uzak içtenliği esas alır Al-i İmran Suresi 191 Ayetinde “Onlar; ayakta iken, otururken, yan yatarken Allah´i anarlar” Bakara s Suresi 239 Ayeti: “Eğer korkarsanız, (namazı) yaya yahut binekte iken kilin” Bu ve benzer ayetlerde de anlaşılacağı üzere Allah insanlara içten ibadet etmeyi emrediyor


Dedelik nedir, Dedenin görevleri nelerdir?

Dede, Alevi toplumunun inançsal önderidir Dedelik ise kendine has bir is yapısı/hiyerarşisi bulunan bir kurumdur

Her Alevinin bir dedesi vardır Her dedenin de bir dedesi (mürşidi) vardır

Talibin davranışlarından (inanç anlamında) dede sorumludur

Dede talipleri eğiten, yol gösterendir

Dede taliplerin bütün düşünsel, manevi sorunlarına çözüm, sorularına cevap getiren kişidir

Dedelik kurumunun kendisine özgü bir yapılanması var Bu yapılanma (mürşit-rehber bağlamında) gereği her dede ayni zamanda başka bir dedenin talibidir Nasıl ki talip bir yanlışa düştüğünde yada hata yaptığında dedesine sığınıyorsa, ayni şekilde dede de talibi olduğu dedesine (mürşidine) sığınıyor Böylece mükemmel bir denetim mekanizması kurulmuş oluyor Bu mekanizma halkalar misali bir birine bağlı Yani bir dedenin görevini layıkıyla yapıp yapmadığını mürşidi tarafından denetlenir


Herkes Dede olabilir mi?

Dedelik kurumu asırlardan beri var olmuş bir kurumdur Çok zorlu koşullarda ağır baskılar görmüştür dedeler Buna rağmen Alevi inancını bu güne değin gelmesini sağlamışlardır Bu misyonlarını geliştirerek günümüzde de sürdürmekle yükümlüdürler

Gelelim cevaba: İsteyen herkes dede olamaz Öz manasıyla dede olmak için Evladı Resul olmak gerekiyor Yani soyunun Hz Muhammed ve Hz Ali´den olması gerekiyor Ancak hemen belirtelim ki Alevi inancında Yol, yolu kuranında üstündedir Eğer bir bölgede Evladı Resulden bir dede yoksa ve durum zamanla Yolun bozulmasına sebebiyet verecekse durum değişiyor Bu manada gerekli bilgi birikimine, yolun edebine, ahlakına uygun olan bir kişi Dergah´tan icazet almak şartıyla dedelik yapabilir Nitekim tarihte böylesi durumlar çok olmuştur Evladı Resulden olmayan bir çok kişi Dergahtan gerekli eğitimi aldıktan sonra dedelik yapabilmişlerdir






Aleviler domuz eti yerler mi?

Aleviler domuz eti yemezler Bazı Alevi inançlı kimselerin domuz eti ve domuz etinden üretilen mamulleri yemeleri Alevi inancının domuz etinin yenilmesini meşru kıldığı anlamına gelmez



Alevi-Sünni kardeşliği nasıl gelişir?

Alevi-Sünni kardeşliği gereklidir, mümkündür Hatta Alevi-Sünni kardeşliğinin şahsında diğer inançlardan insanlarla da kardeşlik, bir arada, eşit ve özgür bir şekilde yasamak gereklidir ve bu mümkündür de

Alevi-Sünni kardeşliğinin gerçekleşmesi, kalıcı olması için en önemli nokta; Alevi inanç gerçekliğinin kabul edilmesidir Hiç bir gerekçenin arkasına saklanmadan Alevi toplumun tarihten günümüze kadar getirdiği inancını, felsefesini, kültürünü, yasam biçimini kabul etmektir Alevi toplumunun farklılığını ret etmek, yok saymak, asimle etmeye çalışmak yerine kabul etmektir İnsani olan, doğru olan, kardeşliği oluşturacak/geliştirecek olan böylesi bir yaklaşımdır Eğer böylesi bir yaklaşım esas alınmazsa kardeşlik oluşmaz Alevileri kendilerine benzetmeye, asimle etmeye, dışlamaya, yok saymaya devam ederlerse kardeşlik oluşmaz

Alevi toplumu inancı uğruna çok bedeller ödemiş/ödeyen bir toplumdur İnancının kabul edilmesini talep etmek, eşitliği talep etmek Alevi toplumunun hakkidir Eşitlik olmadan, karşılıklı hoşgörü, saygı olmadan kardeşlik gelişmez Bu, kardeşliğin doğasına aykırı bir durumdur

Alevi toplumu kardeşliğe hazırdır ve bunu pratik olarak da diğer inançlara ve mensuplarına saygı temelinde ortaya koymuştur


Sorularla Alevilik-2

Aleviler tavşan eti yerler mi?

Aleviler tavsan eti yemezler Bunun bir çok sebebi var Ancak asıl sebep; tavşanın adet görmesi ve etinin çok kanlı olup sağlıksız olmasıdır Ayrıca tavşan fizyolojik ve biyolojik yapısıyla da ilginçlikler taşıyan bir hayvandır Tavşanın kafası kedi kafasına, kulakları eşek kulaklarına, arka ayakları köpek ayaklarına, ön ayakları kedi ayaklarına ve kuyruğu domuz kuyruğuna benzemektedir Yine tavşan kedi ile çiftleşmektedir Bunca sağlıklı ve yenilmesinde sakınca olmayan hayvan (koyun, keçi sığır vb) varken Alevilere “neden tavşan yemiyorsunuz” diye sorular sormak düşündürücü olmanın ötesinde art niyetlilikten başka bir şey değildir



Mersiye nedir?

Mersiye, Kerbela vakasını işleyen, Ehlibeyte ve On İki İmamlara bağlılığı, sevgiyi dile getiren bir şiir türüdür Özelikle Muharrem Ay'ı boyunca söylenen ve Ehlibeyt taraftarlarının olduğu her coğrafyada ve her dilde söylenen ağıtlar bütünüdür mersiyeler Mersiyelerde zalim olana, haksız olana bir öfke var Yine mazlum olana, haklı olana bir sevgi ve sempati var Mersiyeleri salt ağıt boyutuyla algılamak eksiklik olur Mersiyeler bu noktada bilinç taşımasıdır Aynı zamanda ne kadar da zaman geçmiş olursa olsun iyinin unutulmayacağının ve kötünün, zalimin her daim lanetleneceğinin göstergeleridir Edebi açıdan, Ehlibeyte bağlı olanlar için bir edebi zenginliktir


Zülfikar neyi sembolize ediyor?

Züfikar'in neyi sembolize ettiğine geçmeden önce Züfikar'in ne olduğunu açmamız gerekiyor Zülfikar, Hz Muhammed tarafından Hz Ali'ye armağan edilen ucu çatal kılıcın adıdır İnancımıza (Aleviliğe) göre Zülfikar savaş öncesi gökten inmiştir Hz Muhammed'de bu gökten inen kutsal kılıcı Hz Ali'ye hediye etmiştir

Zülfikar, asırlardır adaletin sembolü olarak işlevini sürdürmeye devam ediyor

Zülfikar, Hz Ali'nin kişiliğiyle bir bütünlük haline gelmiştir Hz Ali'yi Zülfikarsız düşünmek mümkün değildir

Zülfikar'ı salt bir savaş aracı olarak görmemek gerekiyor Zülfikar, gerçek adaletin, hakkaniyetin, doğruluğun, mertliğin sembolidir

Günümüzde Zülfikar Alevi olmayı (dışsal/zahiri anlamda da olsa) sembolize ediyor Özelikle de Alevi gençliği Zülfikar'ı kolye şeklinde takıyor Bu “Aleviyim” demenin, kimliğini Zülfikar'ın tarihsel misyonuyla açıklama biçimidir Olmadık baskılara maruz kalan Alevinin kimliğini sembolize ediyor Zülfikar Elbette boynuna her Zülfikar kolyesi takan kişi Alevi değildir Alevi ise dahi bazıları Zülfikar'ın taşıdığı misyondan, Zülfikar da sembolleşen adalet anlayışından habersizdir Bütün bunlara rağmen Zülfikar günümüzde Alevi kimliğini simgesel, biçimsel de olsa dışa yansıtıyor



Alevi inancına göre ölüm bir yok oluş mudur?

Cevabı her yöne çekilmeye açık bir soru Ancak hemen belirtmeliyiz ki Aleviler ölümü bir yok oluş olarak görmüyorlar Ölüm, yeni bir dönemin/sürecin (buna ebedi süreçte diyebiliriz) başlangıcıdır

Büyük Alevi önderi Şah İsmail (Hatayi) bir şiirinde “dün doğdum bugün ölürüm/ölen gelsin işte meydan” diyor Yine bir çok Alevi şiirinde/deyişinde/deyiminde “ölen tendir, can ölmez” sözü geçiyor

Alevi inancında ölüm ile ilgili önemli bir boyutta “ölmeden evvel ölmek” şeklinde formüle edilen boyuttur Bu konunun çok derin Batın manası vardır Farklı anlamlara çekiliyor olmasından dolayı cevabı kısa kesip öz olarak Alevi inancında ölümün bir yok oluş olmadığı inancını tekrar belirtiyoruz

Ölüm, yeni bir başlangıcın ilk adımıdır Fakat burada ölümü yücelttiğimiz manası çıkmasın Gerçeği vurgu manasında belirtiyoruz Ölüm yaşamın bir gerçeği Ancak insana ölüm gelene kadar da insanin yapmakla mükellef olduğu görevleri vardır Ve insanoğlu son nefesine kadarda bu görevleri en doğru şekilde yerine getirmek zorundadır Hayatın anlamına ulaşmak için doğru bir yaşamın sahibi olmak ve ölüm gerçeğini de bu çerçevede değerlendirmek gerekiyor



Tevella Teberra ne anlama geliyor?

Tevella= dostluk kurma, dost olma anlamına geliyor

Teberra= uzak durmak anlamına geliyor

Aleviler arasında Tevella ve Teberra'nin manası ise Ehlibeytin dostlarına dost, düşmanlarına düşman olmak anlamına geliyor Ancak tarihsel süreç içerisinde Tevella Teberra'nin anlamı daha önemli hale gelmiştir Tevella Teberra iyiden, güzelden, haktan, haklıdan yana olmak; zalime, sömürücüye, haksıza, riyakara da karşı olmak anlamına geliyor Bu anlamıyla bir duruşu, tavrı sembolize ediyor Ehlibeytin şahsında bir bütün halinde doğrulardan taraf olmayı, haksıza karşı olmayı temsil ediyor Bazı dar görüşlü kimseler Tevella Teberra'nin taşıdığı anlamı, sembolize ettiği değerleri dar bir çerçevede ele alıyor Olayın özü ise öyle sanıldığı gibi dar bir çerçevede değildir Özde bir duruş, tavır vardır Ve bu duruş Ehlibeytin şahsında bütünsel bir manaya sahip olup mekan ve zamanla sınırlı değildir Yer yüzünde haksızlık olduğu müddetçe ve doğruları hakim kılma ideali olduğu müddetçe Tevella Teberra da olacaktır


Oruç nedir?


Oruç, insanin bedenini disiplin ve denetim altına almak, ruhsal yapısını güçlendirmek için yaptığı bir ibadettir Oruç ibadeti belirli zamanlarda yeme, içme ve cinsellik gibi istekleri/duyguları terk ederek zihinsel/ruhsal yapıya ağırlık vermektir Bazı inançlarda oruç tamamıyla yeme-içmeden uzak durmak seklinde olabileceği gibi, et ve diğer hayvansal mamuller gibi belirli yiyecekleri yememek şeklinde de olabilir

Hemen hemen bütün inançlarda oruç ibadeti vardır



Aleviler oruç tutarlar mı?


Hemen hemen bütün inançlarda oruç ibadeti vardır Alevi inancında da oruç ibadeti vardır



Aleviler Ramazan orucu tutarlar mı?



Aleviler,Ramazan ayında 30 gün oruç tutarlar


Sorularla Alevilik-3

Kerbela ne anlama geliyor?

Kerbela günümüzde Irak sınırları içinde yer alan bir bölgenin adıdır

Kerbela’yı önemli kılan; Hz Muhammed’in torunu, Hz Ali’nin oğlu üçüncü İmam Hüseyin’in 680’de Emevi halifesi Muaviye oğlu Yezid’in askerleri tarafından Kerbela’da şehit edilmesidir Bu insanlık dışı katliam tarihe "Kerbela Olayı" olarak geçmiştir



Kerbela Olayının Aleviler için önemi nedir ve Kerbela Olayı nasıl gelişti?

Kerbela olayı aradan asırlar da geçse unutulmayacak kadar derin, anlamlı, öğreticidir

Kerbela, iyi ile kötünün, zalim ile mazlumun, lanetli ile kutsalın, karanlık ile aydınlığın hesaplaşmasıdır İmam Hüseyin burada kutsallığı, mazlumu, aydınlığı temsil etmektedir

Kerbela Olayı’nın kökeni Hz Peygamberin veda hacı’na ve yazılmayan vasiyetine kadar gider Bilindiği gibi Hz Muhammed peygamberliğini açıkladıktan sonra İslamiyet hızla gelişti Bu gelişme Mekkeli müşrikleri telaşlandırdı Onlar Hz Muhammed’e olmadık engeller çıkardılar Hz Muhammed bütün bu engelleri aştı Hz Muhammed bütün bu müşriklerin, putperestlerin çıkardığı sorunlar ve engellerle mücadelede en büyük yardımı Hz Ali’den görüyordu Hz Ali Peygamberin yanında eğitim almış, İslamiyet’i ilk kabul etmiş ve ayni zamanda Peygamberin kızı Hz Fatma ile evlenerek Peygamberin soyunun sürdürücüsü olmuştu Hz Ali Kuran’da geçen ve onlarca hadiste geçen Ehlibeyt’tendir Ehlibeyt Hz Muhammed’in ailesi demektir Ehlibeyt Hz Muhammed, Hz Ali, Hz Fatma, Hz Hasan ve Hz Hüseyin’den oluşmaktadır

Hz Muhammed’in Medine’ye hicretinden sonra İslam dini gelişmeye devam etti O kadar gelişti ki, Mekkeli putperestler bile Müslüman oldular İşte bu putperestlerin içinde Mekke’nin en zengin kişilerinden biri olan Ebu Süfyan da vardı Ebu Süfyan ve benzerleri İslam’a Peygambere inandıkları için Müslüman olmadılar Onlar gelişen İslamiyet’in maddi değerlerine sahip olmak için Müslüman oluyorlardı Hz Muhammed bütün bunları görüyor ve ona göre de önlem alıyordu Hz Muhammed çok açık bir şekilde kendisinden sonra Müslümanların önderinin (Halifesinin) Hz Ali olması gerektiğini beyan etmiştir Ama bütün bunlar hiçe sayıldı Hz Muhammed’in vefatından sonra bu eskinin putperest, müşrik bezirganları bir ara geçiş dönemi hazırladılar Bu dönemde sırasıyla Ebubekir, Ömer ve Osman halife oldular Daha sonraki dönemde ise Hz Ali halife oldu Hz Ali’nin halifeliği daha baştan engellenmiş ve onun aşağılanması, yiğitliğinin, fedakârlığının basitleştirilmesi sağlanmıştı Hz Ali bütün bu oyunlara karşı doğru bildiği Hak yolundan şaşmamış, dünya malına, paraya pula tamah göstermemişti Hz Ali kendisine yapılan onca haksızlığa karşın sabır göstermiş, İslam toplumunun içine nifak sokulmasın diye, kan dökülmesin diye insanları doğruluğa davetini sürdürmüştür Ama ne yazık ki, Hz Ali’nin bütün bu çabalarına karşın dünya malına tamah gösterenler, gözünü iktidar hırsı bürümüş olanlar bunu anlamıyordu Nitekim Ebu Süfyan oğlu Muaviye yaptığı bin bir dalavere ve haksızlıkla kendisini halife ilân ediyordu İslamiyet’i bir iktidar aracı olarak görüyordu Muaviye Hilafeti de babadan oğula geçecek bir kurum olarak şekillendiriyordu Muaviye dönemindeki Emevi saltanatı salt Hilafet için değil, aynı zamanda kendi iktidarlarına hizmet edecek bütün din dışı gelenekleri, töreleri, adetleri din adına kurallaştırıyor, kurumlaştırıyordu

Hz Ali ve Ehlibeyt var gücüyle bütün olumsuzlukları gidermeye çalışıyor, insanları gerçeğe davete devam ediyorlardı Ama Muaviye acımasızdı Hz Ali şehit ediliyor, ardından ikinci imam Hasan zehirlettirilerek şehit ediliyordu Bu arada Muaviye ölüyor, yerine oğlu Yezid geçiyordu Yezid kendi iktidarı için İmam Hüseyin’i tehlikeli görüyordu Çünkü İmam Hüseyin Ehlibeyttendir Yani Hz Peygamberin torunu, Hz Ali’nin oğluydu O, doğruluğun, hakkın, adaletin, gerçeklerin yılmaz savunucusuydu

Bu arada Emevi saraylarında din dışı ne varsa din adına meşru gösteriliyordu Halk isyan ediyor ama Emevilerin kurduğu askeri teşkilat halka göz açtırmıyordu İşte Küfe halkı da baskılardan bıkmıştı Küfeliler her gün İmam Hüseyin’e davet üstüne davet gönderip, kendisini halife olarak kabul ettiklerini belirtiyorlardı İmam Hüseyin engin öngörüsüyle Küfelilerin ihanet edebileceklerini biliyor buna karşın kendi sorunluluğunun gereğini yerine getireceğini söylüyordu Ve İmam Hüseyin yakın aile çevresi ile Küfe’ye varmak için yola çıkıyordu Emevi saltanatının sürdürücüsü lanetli Yezid bu durumu haber alıyor ve önüne engeller çıkarıyor, onu öldürmek için planlar kuruyordu Yezid ve taraftarları Küfelilerden Hz Hüseyin taraftarlarını baskı altına aldılar Bazılarını ise rüşvetle ve çeşitli vaatlerle İmam Hüseyin’den bağlılıklarını vazgeçirdiler İmam Hüseyin’in ailesi yaklaşık 70 kişiden oluşuyordu Buna karşın Yezid’in ordusu ise binlerce kişiden Yezid’in komutanları, İmam Hüseyin’e Yezid’e biat etmesini ve böylelikle onu bırakacaklarını söylediler İmam Hüseyin asla zalime biat etmeyeceğini, boyun eğmeyeceğini ve gerekirse bunun için şehit olacağını defalarca tekrarladı

İmam Hüseyin dediği gibi yaptı ve Yezid’e biat etmeyerek, onurlu bir şekilde direnerek şehit düştü

Kerbela Olayı İslam’da safları netleştirmiştir Zalime asla biat edilmeyeceğini göstermiştir Alevilik inancında Kerbela Olayı büyük bir öneme haizdir Aleviler dünyanın neresinde olurlarsa olsunlar, adları ne olursa olsunlar, Hz Hüseyin’e bağlıdırlar Onun için oruç tutarlar, yas tutarlar Onun çektiği acıları bir nebze de olsa hissetmek için çile çekerler Aleviler sadece yas tutarak İmam Hüseyin’i anmazlar Aynı zamanda ondan her defasından bir şeyler öğrenirler Dünya döndükçe, insanlar varoldu kça Kerbela unutulmayacak



Nusayrilik nedir?

Adını kurucusu Muhammed Bin Nusayri’den alan Nusayrilik daha çok Ortadoğu ve Anadolu’da gelişmiş, taraftar bulmuştur

Nusayriler tarih boyunca en çok ezilen Alevi fırkalar arasında ilk sıralarda yer alırlar Nusayrilere insan onurunu zedeleyen yakıştırmalar, aşağılanmalar, iftiralar yapılmıştır Günümüzde dahi bu tür sapkın düşünceli kimseler Nusayrileri aşağılamaya, karalamaya, küçük düşürmeye devam ediyorlar

Nusayriliğin kurucusu olarak tanımlanan Muhammed Bin Nusayr, on birinci (11) imam Hasan Askeri zamanında yaşamıştır 11 imam Hasan Askeri’nin en sadık, bilgin öğrencilerindendi

Nusayriliği diğer Ehlibeyt mezheplerinden/örgütlenmelerinden ayrı tutamayız Nusayrilikte kesin bir Ehlibeyt bağlılığı vardır Nusayriliğin inanç temelleri bu bağlılık temelinde şekillenmiştir Tarih boyunca bazı akımlar ve kimseler Nusayriliği Ehlibeyt dışına atmaya çalıştılar Ama bunda başarılı olamadılar Nusayriliğin inanç esasları, bazı şahsiyetsizlerin iftiralarına karşın Ehlibeyt ve On İki İmamlar sevgisi ve bağlılığı temelinde oluşmuştur

Anlaşılması ve bilinmesi gereken; Nusayrilik bir Alevi inancıdır Farklılıkları, özgünlükleri olmasına karşın bir Alevi inancıdır Bu farklılık ve özgünlükler birer zenginlik ve kazanımdır Nusayrilik bütün çarpıtmalara, karalamalara, saptırılmalara rağmen günümüzde de varlığını sürdüren Ehlibeyt ve On İki İmamlar’a bağlı bir Alevi inancıdır


Ehlibeyt ne anlama geliyor ve kimlerden oluşuyor?

Anlam olarak Ehlibeyt Hz Muhammed’in ailesi demek Bu aile Hz Muhammed, Hz Ali, Hz Fatma, Hz Hasan ve Hz Hüseyin’den oluşmaktadır

Alevi inancının temelini Ehlibeyt sevgisi ve bağlılığı oluşturuyor Ehlibeyt’in kutsallığı ve masumluğu Kuran’da şöyle geçiyor:

Ahzap suresi 33 Ayet

"Ey Ehlibeyt, Tanrı sizi her türlü kirden arındırdı ve sizin tertemiz kalmanızı diler"

Yine sevgili Peygamberin Ehlibeyt için söylediği hadisler var İşte bu hadislerden bir kaçı:

Kuran ve Ehlibeyt ikizdir
Ey halk, biliniz ki bende insanım Allah’ın daveti bana yakında gelecektir Bende onu kabul edeceğim İşte ben size iki mühim ve en değerli emaneti miras bırakıyorum Bunlardan birincisi Kuran, ikincisi benim Ehlibeyt’imi Allah’ın huzurunda size Ehlibeyt’imi tavsiye ediyorum Allah’ın huzurunda size Ehlibeyt’imi tavsiye ediyorum Allah’ın huzurunda size ehlibeytimi tavsiye ediyorum
Bana ve Ehlibeyt’ime Selatü selam getirmeyenin duası kabul olmaz
Benim şefaatim, ümmetimden Ehlibeytimi sevenleredir
Ehlibeytim Nuh un gemisine benzer, ona sarılan ebedi kurtuluşa erer Kim binmezse helâk olur
Ey insanlar, Allah’ı kendi nimeti ile sizi beslediği için seviniz Beni de Allah’a olan muhabbetinizle seviniz Ehlibeyt’imi de bana olan muhabbetle seviniz
Her şeyin bir esası, bir temeli vardır Dinin esası da Ehlibeytimdir ve onlara muhabbettir
Ehlibeyt’ime eziyet eden, Allah’a eziyet eder
Bütün bu hadislerden anlaşılacağı üzere Hz Peygamber ümmetine Ehlibeyti’ne uymayı emretmiştir Ama maalesef ümmetinden bazıları dünya malına tamah gösterip Ehlibeyt’e her türlü düşmanlığı yaptılar Hz Hasan’ı zehirlediler, Hz Hüseyin’i Kerbela’da şehit ettiler Ama sevgili peygamber olacakları görmüş ve ümmetine şöyle seslenmiştir:
"Yahudiler 71 fırkaya bölündüler, Hıristiyanlar 72 fırkaya bölündüler, sizlerse (Müslümanlar) 73 fırkaya bölüneceksiniz Ama bu 73 fırkanın içinde sadece bir tanesi doğru yolu bulacaktır O da benim Ehlibeyt’ime uyanlar olacaktır"

Fazla söze gerek yok Her şey ortada Ehlibeyt’e muhabbet ve bağlılık ibadettir


Alevilerin Cami, Oruç Ve Namaz Anlayişi

Alevi ve Bektaşiler, neden camiye gitmiyorlar?

1) Bilindiği gibi Hz Muhammed’in soyu Kureyş kabilesinden gelmektedir Kureyş kabilesi ise; Abdümenaf’ın aynı bâtında doğan iki oğlunun temsil ettiği kabiledir Bu iki kardeş: Haşim (Amr) ve Abdüşems’tir

2) Haşimiler: Abdimenaf- Haşim (Amr)- Mutallib- Abdulmutallib (Şeybe)-Abdulmutallib’in oğulları, Abdullah ve Ebu Talip’tir Abdullah’ın oğlu da Hz Muhammed’tir Ebu Talib’in oğlu ise Hz Ali’dir

3) Ümeyye oğulları: Abdimenaf-Abdüşems- Ümeyye- Harb- Sahar (Ebû-Süfyan)- Muaviye ve Yezid’dir (Emeviler)
Daha İslamiyet öncesi Kâbe’nin yönetimi ile ilgili olarak başlayan bu iki ailenin düşmanlıkları, Kerbelâ’ya kadar sürmüş, hatta Kerbelâ’dan sonra da devam etmiştir

Hazret-i Peygamber’in vefatından sonra hilafet, Ümeyye oğullarının eline geçmişti Daha Hz Peygamber zamanında başlayan ayrılıklar, Hz Peygamber’in Hakk’a yürümesinden sonra giderek artmıştır Özellikle Ümeyye oğullarından Muaviye ve oğlu Yezid, hilafeti ellerinde tutabilmek uğruna Hz Ali ve onun soyuna akla ve hayale gelmeyecek hile ve kötülükler yapmışlardır Yüz yıllar boyunca camilerde, Hz Ali ve soyuna küfürler edilmiş, Hz Ali ve soyu için akla va hayale gelmeyecek hakaretler yapılmıştır Hz Ali ve onları sevenlere, onlara taraftar olanlara korkunç işkenceler uygulanmıştır

Ancak, Emevi saltanatının sona ermesiyle birlikte bitecek sanılan bu zulüm, Abbasiler döneminde de devam etmiştir İşte bu sebeptendir ki, Ehl-i Beyt dostu ve taraftarı olan Alevi ve Bektaşiler, giderek camiden uzaklaştılar ve ibadetlerini evlerinde veya cem evi adı verilen kutsal mekanlarda yapmaya başladılar

4) Bir başka neden de, Alevi ve Bektaşilerin İslam anlayışından ileri gelmektedir Türkler İslamiyet’i kabul ettikleri zaman, Başta Hz Muhammed olmak üzere, Hz Ali ve onun soyundan gelenlere büyük bir muhabbetle bağlandılar Bu arada Hoca Ahmet Yesevi’nin başlatmış olduğu tasavvuf akımı,

Türkleri de etkiledi Türkler, Kuran’ı ve İslamiyet’i, kendikerine göre yorumladılar Kuran-ı Kerim’deki, “salât” ve “namaz” terimlerini, “dua ve ibadet” olarak kabul ettiler Bugün Alevi ve Bektaşilerin cem evlerinde uyguladıkları da budur, yani dua ve ibadettir, bunu yaparken de Ehl-i Beyt sevgisi ve Kuran’ın gerçek yorumuna uygun bir biçimde hareket edilmektedir

Bunu biraz daha açacak olursak, Alevi-Baktaşi inancında, beş vakit namaz yoktur Alevi-Bektaşi ibadetindeki cemin, erkân ve ritüellerine dönecek olursak; kıyamın, rükunun ve secdenin olduğunu açıkça görürüz Namaz sözü Kuran’da salât olarak dile getirilir Salât, kulun Allah’a takva yoluyla yönelişidir

Bu yöneliş, Alevi-Bektaşi geleneğinde niyaz ile yapılır Bu yöneliş, tamamen kulun kendi iradesine göre yapılan bir teslimiyet halidir ve bunun için de bir mabet veya camiye gerek duyulmaz; gök kubbenin altında her yer bir mabettir, her yer bir ibadet yeridir Çünkü Cenab-ı Allah Kuran’da: “Sen nereye dönersen orada benim yüzümü görürsün” [1] diyor

Alevi ve Bektaşilerin namaz anlayışı:

1 Namaz: Namaz, Kuran’ın pek çok ayetinde “salât” olarak geçer Salât, aynı zamanda salavâttır Salavât, ibadet olarak alındığı gibi, aynı zamanda Hz Muhammed’e ve onun Ehl-i Beyt’ine okunan duadır Aleviler Salâvatı, dua ve ibadet olarak kabul ederler Çünkü Cenab-ı Allah Kuran’da: “Allah ve melekleri, Peygamber’e çok salavât getirirler Ey müminler! Siz de ona ve yakınlarına salavât getirin ve tam bir teslimiyetle selam verin” [2] buyrulmuştur

Yine Kuran’da: “Ey ümmetler! Her birinize bir şeriat ve bir minhaç (ışıklı yol) verdik Allah, dileseydi sizleri bir tek ümmet yapardı; fakat size verdiğinde, sizi denemek için böyle yaptı” [3] denmektedir Şu ayette de: “Biz her ümmet için bir ibadet şekli belirledik; onlar onu izlerler” [4] diyor Kuran ayetlerinde görüldüğü gibi, Allah, her ümmet için bir yol ve ibadet şekli belirlemiştir

Kuran’da Hzİbrahim’e: “İnanan kullarına söyle: Dua ve ibadet etsinler” [5] deniyor

Şu ayetlerde de: “İsrail oğullarından şöyle bir söz almıştık: Allah’tan başkasına ibadet etmeyin, anne-babaya, akrabaya, yetime, yoksullara iyilik ve güzellikle davranın İbadeti dosdoğru yapın, zekatı verin…” [6] deniyor

Hazret-i İsa: “Beni bulunduğum her yerde kutsal ve bereketli kıldı Yaşadığım sürece bana ibadeti, zekatı önerdi”[7] demektedir

Görüldüğü gibi, Cenab-ı Allah, Kuran’da, “Biz her ümmet için ışıklı bir yol ve ibadet şekli belirledik” diyor Yine İbrahim Peygamber’e, ibadet et, zekatı ver diyor İsrail oğullarına, Allah’tan başkasına ibadet etmeyin diyor İsa Peygamber de:“Allah bana ibadet ve zekatı önerdi” diyor Biz biliyoruz ki, her peygamberin ve onlara bağlı olanların ibadet şekli ayrı ayrıdır Ellerinde Tevrat veya İncil olduğu halde dua ediyorlar Öyle ise Allah, onların bu yaptıklarını ibadet olarak kabul ediyor Çünkü Cenab-ı Allah, yapılan ibadetin şekline değil, özüne bakmaktadır İşte, Alevi ve Bektaşiler, bu bağlamda Kuran’ın tasavvufi yorumunu esas alarak, kendilerine özgü bir ibadet şekli benimsemişlerdir Bu ibadetin içerisinde kıyam, rüku, secde, dua ve tevhit vardır ve bu ibadeti de cem evlerinde yerine getirirler


2 Oruç: Alevilerin kendilerine özgü bir oruç anlayışları vardır Oruç Allah rızası için tutulmalıdır Oruç Ramazan ayı içerisinde hiçbir şey yemeden, içmeden tutulan 30 günlük oruç ve aç durmaktir


Alevilik,sünnilik Ve şiilik Arasindaki Farklar Nedir?

Alevilik, Dini İslam, Kitabı Kuran, Allah'a kul, HzMuhammet’e bağlı, Hz Ali'ye talip, Ehli-i Beyt yolunu süren, Hacı Bektaşi-ı Veli'nin "eline, beline, diline sahip" olmayı ilke edinen, iyi düşünce, iyi söz ve iyi davranışta kendini bulan, tanrı korkusu yerine sevgisini benimseyen, zâhiri bâtınla, bâtini zâhirle birleştiren, şeriat kapısını aşıp, marifet yoluyla hakikat dünyasını ulaşan, Kuran’ın şekline değil, özüne inen, akıl ve gönül ile ruhsal olgunlaşma yoludur


“Alevi İslam anlayışı; İslamiyet’in Kuran'a dayalı, Hz Muhammed'in buyruklarına göre ,İslamI evrensel boyutları ile yorumlayıp yeryüzü insanlığına yeni kapılar açan bir büyük düşünce akımı olan Tasavvuf felsefesiyle hayat bulan, bir insan bütünlüğüdür, özünü insan sevgisin-de bulan Tanrı’nın insanda tecelli ettiğine inanır


Alevi İslam anlayışı, Hoca Ahmet Yesevi, Ebul Vefa, Hacı Bektaşi Veli, Yunus Emre, Pir Sultan Abdal ve Anadolu Erenleri, Kuran’ı en iyi yorumlayan filozof velilerin görüşlerinden ilham alarak hayat alanı bulmuştur Anadolu'yu İslamlaştıran bir yorumdur


Alevilik, İslam dinin özüdür; manasıdır Alevilik İslam içinde insanidir, aklidir, ahlakidir Hz Ali inancının, Kuran ayetlerinin yorumu-dur Alevilik bir iç dünya olayıdır, his ederek yaşamaktır, insan olan her şeyi özünde duymaktır


Alevilik, Hz Muhammed-Ehlibeyt taraftarı, Hz-Ali ve onun soyunda gelenlere büyük bir saygı ve muhabbetle bağlılıktır Alevilik, Ehlibeyt’in yoludur Alevi-Bektaşi kendisini her anlamda yetiştirmiş, kâmil insan demektir Alevilik, dış yüzünden halka ve iç yüzün den Hakka bakan bir inançtır Alevilik görünüş itibari ile Cafer-i Sadık mezhebidir İmam Cafer-i Sadık içtihatlarına göre hareket eder ve onun yolunu sürer


Alevilik, İslam dinini de Kuran yorumu ile kabul eder Kuran’ın gerçek manasına vakıftır ve tüm mevcudatın Hakkın kendi öz var-lığından ibaret olduğuna inanır ve bilir Kuran’ı Kerim’in yorumudur ve İslam’dır Alevilik İslam içerisinde doğmuştur Toplumsal, kültürel, yapısal ve inançsal kimlik oluşmasında etkili olan inançsal temeller yaratmıştır Bu nedenlerden dolayı İslam’ın içindedir


Alevilik, Alevi: (Ali – Evi) HzAli’nin soyundan galipte onun tasavvufi yolunu izleyenler ile, o’nun soyundan gelen (Seyyid, şerif Hacegan) kollarından olan herhangi bir mürşide ikrar verip bağlananlardırAl-i Beyt(Yüce ev)


Temelde HzAli’nin soyuna mahsus olan bu isme sonradan ikrar verip bağlananlarda katılmıştır(BkHKaya Alevilik tanıtım ve ilkeleri Manisa 1994)


“Alevi” Hz Ali ailesinin adıdır Hz Ali’ye bağlı olan, o’nu seven Hz Ali’nin yolundan giden, Hz Ali’nin taraflarına Alevi denilir Ali’yi sevenlerdir Aleviliğin tanımlanmasını 941-942 yılında Ebu Dulaf yapmıştır Alevilerin Ali sevgisi, taraftarı içinde Ehl-i Beyt sevgisiyle Ali’yi ve ev halkıyla sevenler taraftarı olanlar, izinde gidenlere Alevi denir


Aleviler, Ehl-i Beyti sevenlerdir Tevella taraftarları da denilir Sevmeyenlere de

Teberra denilir Alevilik, Hz Muhammed’in son dönemlerinde ki gelişmelere içersinde gelişmeye başlar Tasavvufa eğilimli sufi çevreler ve Hz Ali etrafında toplanırlar


İşte Alevi İslam İnancı; erdemliği,yüceliği,insancılığı,barışı sağlayan ve insanlığın özlem duyduğu, paylaşımcılığı sağlayacak birinci yol olduğu, gerek inanç bakımından,gerekse ahlak esasları açısından dünyanın en insancıl ,en özgün,en ahlâklı,en görkemli inanç ve kültür bütünlüğüdür



Alevi ; kelime olarak Ali’ye ait veya Ali’ye bağlı olma anlamına gelir Alevilik, her ne kadar Hz Ali’ye ve yakınlarına taraftar anlamında ise de asılında sadece Hz Ali’ye yakın olmak anlamında anlaşılmamalıdır Alevilik, Kur’an ve Alevi İslam’ı Hz Ali’nin anlayıp anlattığı gibi anlamaktır Alevilik, İslam inancını, özünde beslediği amaçlar doğrultusunda anlamaya çalışan, insanda yücelmeyi, şekil şartlarından daha çok içsellikle arayan, İslam’ın bir tasavvufi yorumudur


Buna göre Alevilerin İslam içindeki yeri şöyledir:


Dini İslam, kitabı Kur’an , Allah’a kul, Hz Muhammed’e ümmet, Hz Ali gibi Ehl-i Beyt’in yolunu süren, yani Kur’anı ve İslam’ı Hz Ali gibi anlayan ve oniki imamlar gibi inancı sürdürenlerdir


Alevilik,Allah, Muhammed, Ali kutsallığını kalbinde taşıyan, Hz Ali’nin adaletinden ayrılmayan temelinde insan sevgisi bulunan her dine, mezhebe, inanca saygı duyan ve hoşgörü ile bakan, dil, din, ırk, renk, farkı gözetmeyen, eline, diline, beline sahip olma ilkelerini şart koşan, gelmek isteyen, inançlı insanları çatısı altına alarak manevi susuzluklarını gideren, insanları yaşadıkları toplumda kendi istekleriyle kendi kendilerini yargılamalarını sağlayan, laik, demokrat, eşitlikçi, katılımcı, paylaşımcı düşünceyi savunan, şeriatın bağnaz kurallarına bağlı olmayan, ve onu reddeden, İslam dinini kendine göre ve Sünni inancın dışında yorumlayan, aslı doğruluk, kemali dostluk, cevheri, merhamet, görüşü eşitlik, hazinesi bilgi, meyvesi sevgi hamuru ile yoğrulmuş, insanı Kamil ve erdemli insan yaratmayı ön gören, kokuyu aşıp sevgi ile tanrıya yönelen, Enel-Hak ile insanın özünde tanrıyı gören, yaradan ile yaratılan ikiliğinden Varlık Birliğine Varan, edep ve ahlaklığı yaşamın temeline oturtan, insanı yücelten, hamurunda, hem ilahiliğin hem de irfan iliğin mayası bulunan; kişinin ahlaklı ve karakterli yaşam ilkelerini belirleyen, Hz Muhammed ve Hz Ali’den neslin imametini teberra ve tebella ilkesi ile sahiplenen, dini biçim ve şekil olarak değil, gerçek anlamıyla algılayan, dini bağımsız bir irade gücü ve batını özelliği ile evrimleştiren akıl ve iman bütünlüğünde birleştiren ve tüm bunları Kırklar Cemi ile yürüten bir inanç sistemidir


Alevi İslam inanç ve felsefesi Sünni İslam inan ve felsefesinden çok farklıdır İslam’ın iki temel inanç kolundan biri olan Sünnilik devlet ile bütünleşmenin ve İslam Ortodoks temsilci olmanın verdiği artık farklarla güçlü olan kanadın; bu gücü rahmet ile değil zulmet ile kullananların elinde hürriyetleri boğulan Aleviler ise özgür olmayan kanadın temsilcileri olmuştur


Ortodoks İslamiyet, seven bir ümmetin değil, korkan bir ümmetin; hayatı kalıplayan, her türlü yenilgiye kapalı olan ve bunları din adına koyan bir ümmetin; bilmediği bir dil ile ibadet etmek yüzünden dininin gerçek mesaj ve anlamını kavramaya fırsat bulamayan şekilci bir ümmetin; ibadeti yasak sayar gibi yapan, dinimizi yalnız namaz borcunu, oruç borcunu ve benzerlerini ödemek şeklide anlayan ve bu işlevleri yerine getirmekle dinsel ödevlerini tamamlamış olmak gibi yanıltıcı ve aldatıcı bir tatminkarlığa kendilerini kaptıran bir ümmetin sembolü olmuştur


Alevi ibadetinin hayatını dolduran şey; şekil, protokol, ezber değil Edep-Erkan’dır Hayat bir eylemdir İnsana yakışır yaşamak, eylemin insana yakışır olanını kullanmaktır


Alevilikle bu Edep’tir İnsan yapabileceğiyle değil, yaptıklarıyla insandır Gerçekleştirdiklerinin bir toplamıdır


Alevilik, Hilafetçi değil Cumhuriyetçidir ! doğmacı değil, akılcıdır ! Dinsel doğmalar özgürce yorumlanarak… insana düşünme tanımayan imana yan durak şekle değil öze, biçime değil, ruha yönelerek edep ve erkan üzere yaşar !


Zahiri batın ile, namazı niyaz ile ,Camiye Cem ile ,Kıbleyi insan ile, Kabe’yi gönül evi ile, Haşrı şudur ile, kıyası içtihat ile, Kaderciliği özgür irade ile ,kulluğu özgür insan ile ,Tanrı korkusunu Hak sevgisi ile ,Yaratan -Yaratılan ikiliğin, varlığın birliğiyle, biati, kötüye değil haklı ve adil olana layık görmek ile , Arabi adet ve icaplarını ata evi gelenek ve görenekleri ile, Dini akıl –gönül senaaai ile karşılayarak; şeriat dünyasını aşıp tarikat dünyasında, hatta ondan da öte marifet dünyasında kendini yeni temel ve boyutlarda inşa etmiştir


İşte bütün bunları hayatıyla özdeşleştirerek yaşayandır Alevi…!


Alevilik kelime anlamı olarak HzAli’ye bağlı olanlar anlamına gelir Alevilik İslam’ın Ehl-i Beyt yorumu ve anlayışıdır Hz Muhammed ile nübüvvet son bulmuş, HzAli ile velayet dönemi başlamıştır Alevilik Kur-an ve İslam’ı Ehl-i Beyt yorumuyla kabullenmiştir Merkeze insanı koyar Muhammed Zahir Ali Batındır burada Alevilik iki yönlü olarak dinin sadece zahiri anlamı değil içsel Batın yorumuna daha çok önem verir


Dini İslam, kitabı Kur-an Allah’a kul, Hz Muhammed’e ümmet , HzAli’ye talip, Ehl-i Beyt’in yolunu süren, on iki imamlara bağlı olan, zümredir Aleviler, Allah, Muhammed , Ali kutsallığını kalbinde taşıyan , Hz Ali’nin adaletinden ayrılmayan , temelinde insan sevgisi bulunan, bütün dinlere ve inançlara sayı duyan, dil , din, ırk , renk farkı gözetmeyen, eline, diline, beline sahip olma ilkelerini şart koşan, laik, demokrat,eşitlikçi, katılımcı paylaşımcı düşünceyi savunan şeriata, bağnazlığa karşı olan, aslı doğruluk, kemali dostluk, cevheri merhamet, görüşü eşitlik, hazinesi bilgi, meyvesi sevgi olan insan kamil ve erdemli insan olmayı arzulayan korkuyla değil sevgi ve aşk ile Tanrı’ya yönelen, insanın özünde Tanrı’yı gören, 72 milleti bir gözle gören yaratılmışı yaratandan ötürü seven bütün alemi Tanrı’nın yansıması gören, can incitenin de Tanrı’yı incittiğine inanan , İslam’ın sevgi, aşk ve gülen yüzüdür Alevilik


Alevilik, Sünni İslam inancından farlı bir yapıya sahiptir Sünni İslam anlayışı Emevilerin devamıdır Alevilik ise Ehl-i Beyt inancının devamı ve süreğidir


Alevilik mezhepler üstü bir değerdirMezheple kayıtlanmamış olmasına rağmen İslam mezheplerinin maksat ve payesini bilir Mezheplerin de resmi statüye kavuşturulması Emevi ve Abbasiler döneminde siyasi ve politik olgulara dayanan bu dönemden beri Hz Muhammed’in torunu imam Cafer Sadık’’a bağlı olarak varlığını sürdürmüşlerdi


Alevilik nedir? Alevilerin İslam dini içerisindeki yeri ve Alevi İslam deyiminin açıklanması:


Alevi kelime olarak “Ali’ye bağlı imamı Ali cenabı Muraaaa’nın İslam’ı anladığı gibi anlamak, ibadetini onun yaptığı gibi yapmaktır


Alevilik her ne kadar Hazreti Ali’ye ve hanedanı Ehlibeyt’e 12 imamlara bağlılık anlamındaysa aslında sadece Hz Ali’ye yakın olmak anlamında anlaşılmamalıdır Alevilik, Kuran ve Alevi İslamı Hz Ali’nin anlayıp anlattığı gibi anlayıp, yorumladığı gibi yorumlamak, ibadetini de şeklen uymak ,yorumun açılımlarını da Pir Ahmet Yesevi Anadolu’ya gelerek ser çeşme dediğimiz Pir Hünkar Hacı Bektaşi-ı Veli’nin ve diğer Anadolu erenlerinin Kuran-ı Kerim’i şerh ederek uyguladıkları ibadeti bir Türkmen yorumu ile harmanlayarak uygulama biçimini İslam inancını özünde beslediği amaçlar doğrultusunda anlamaya çalışan İnsanda yücelmeyi, şekil şartlarından daha çok içsellikte yani özde arayan bir yorumdur


Cenabı Hakk kuranda “bugün size dininizi ikmal ettim üzerinize nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslamı beğendim” buyuruyor (maide3)


Bu tanıma göre Alevilerin İslam içindeki yeri şöyledir: dini İslam, kitabı kuran, Allah’a kul, Hz Muhammed’e ümmet, Hz Ali’ye talip, Ehlibeyt’in yolunu süren, insanı merkeze koyarak, tüm inançlara saygı duyan, inançlarından dolayı hiç kimseye hor bakmayan, onları zor kullanarak kimseyi rencide etmeden ama irşat yolu ile kişinin reyine bırakarak yola girene de özü ve sadakatle bağlananı can kardeşi bilip onu bağrına basmanın adıdır, yoludur








ŞİİLİKLE,ALEVİLİK ARASINDAKİ FARKLAR VE ORTAK BENZERLİKLER





Şiilik, Arapça’da (ŞYA) kökeninden gelme bir kelimedir ve yaygın olarak “Taraflar” anlamına gelirBu HzAli ve Ehl-i Beyt taraflarıdır “ Alevi” kelime olarak Ali’ye bağlı olanlar anlamına gelir HzAli’nin soyundan gelenlerin isimlerinin önüne konulan bir takıdır Şiiler ve Aleviler her ikisi de Ehl’i Beyt’e bağlı , 12 imamlara bağlıdır İnanç temelleri ayrıdır bunun dışında ibadet uygulama ,düşünce yapısı olarak birbirinden farklıdır



1-Şiilikte ikrar ve biat yoktursadece tanıklık ve bağlılık vardır, Alevilikte ise ikrar,biat ve teslimiyet vardır


2-Şiilikte minhâç ( aydınlık yol) yani tasavvuf ve tarikat yokturAlevilik ise, minhâç ve erkan,yani tasavvufi yoludur(Aydınlık yoludur)Ehli Sünnet gibi hareket eder ve Sünni düşünceyi paylaşırlar


3-Şiilik şeriata bağlı kalınır,Alevilik ise, şeriat, tarikat, marifet, ve hakikat aşamalarını kabul edilir


4-Şiilikte, musahip olma koşulu yoktur, Alevilikte ise musahip olma koşulu vardır


5-Şiilikte mut’a nikahı evlilikleri kabul edilirAlevilikte ise mut’a nikahının varlığı kabul edilmez Genellikle tek eşliliği kabul eder


6-Şiilikte, zikir, semah ve müzik ibadete sokulmazAlevilikte ise bunlar ibadetin temel öğeleridir


7-Şiilikte dinin şartı beştirTevhit, Adalet, Nübüvvet, imamet ve mead’dır Alevilikte altıdır Alevilikte Velayet inancı eklenirBunlar,Usul-i Din’dir


8-Şiilikte dinin ayrıntılara ait koşulları (Füru-ı Din )ondur a-Namaz,b-Oruç,c- Hac d-Zekat e- Cihat etmek f- Humus g- Peygamber soyuna tevella etmek h- Peygamber ve Ehl-i Beyt düşmanlarını teberra ( dışlamak) j-İlahi emirleri tutmak, k-Yasaklarından kaçınmak


9--Alevilikte,mürşit,rehber,talip veya muhip,yol oğlu gibi kavramlar vardırŞiilikte bunların hiç biri yoktur


10-Alevilikte;Pir, mürşit, rehber, talip, musahiplik gibi kavramlar vardırŞiilikte bunlar yoktur


11-Alevilikte 4 kapı 40 makam anlayışı vardır Bunlar şeriat, tarikat, marifet , hakikat tır ve her kapının 10 menzili vardır Şiilikte ise sadece şeriat vardır


12-Aleviler ibadetlerinde musiki ile cem olurlar Şiilikte ise bunlara yer verilmez


Şiilikte Alevilik arasındaki benzerlik Ehl-i Beytin sevgisidir


Şiilik Şeriattır, Alevilik Tasavvuftur (BkHKaya,Alevilik Tanıtımı ve İlkeleri)




ALEVİLİKLE, SUNNİ İSLAM ARASINDAKİ FARKLAR



1-Alevilik tasavvufi batini yorumu esas alır Sunilikte ise Emevi şeriatına uygun hareketleri esas alırlar


2- Alevilik Ehl-i Beyt yorumudurSünnilik, Emevi yorumudur


3- Alevilik sevgi ve aşk ile Hakka gitmeyi esas alır Sunilik korkuya, şekle dayalı inancı esas alırlar


4-Alevilikte 4 kapı 40 makam vardır ve 3 sünnet 7 farz , 12 erkan vardır Sunilikte bu yoktur Sunilikte 5 vakit namaz vardır İslam’ı 5 şarta imanı 6 şarta dayandırırlar


5-Hac, zekat vardır Alevilikte hac anlayışı gönülleri fethetmektirAlevilikte zekat değil paylaşım vardırSünnilikte inanç ritüelleri tamamen farklıdır Alevilerde cem vardır Secde ademedir İbadetinde musiki ve aşk vardır Kabe gönüldür


6-Alevilikte varolan dört kapı kırk makam, üç sünnet, yedi farz, on iki erkan Sünnilikte yoktur Sünnilikte ise beş vakit namaz ve İslam’ın 5 şartı vardır Allah’tan korkmak vardır 5 vakit namaz vardır Hac, zekat vardır


7- Alevilikte Allah’a sevgi vardır İnsana sevgi saygı vardır Muharrem orucu, Hızır orucu vardır 48 Perşembe orucu, Hızır orucu, Nevruz bayramı vardır Sünnilikte bunlar yoktur


8-Alevilikte Cem ve niyaz vardır Sünni inanç bunları reddeder


Sünni İslam’la Alevilerin ortak tek noktaları;Hz Peygambere ve Kuran-ı Kerimine ve de Allah’ın birliğine inanmaktır Başka inançsal bağlılığı yoktur





Alevi erkanları bazıları şunlardır:



Doğum,sünnet, Hakka yürüme,ikrar verip nasip alma, musahip edinme ve görgü ,Ayn-ül Cem, Tarikat Erkanı, Tevhit, Veladet-i Nebi(HzMuhammed ve HzAli’nin doğum günlerini kutlanır)Baş okutma Erkanı,Tarikat kavline göre yükseliş Erkanı, Marifet Erkanı , Sema etmek, Matem ve Oruç Erkânı, Düşkünlük Erkânı gibi erkânlar da Aleviliğin temel inançlardır


Alevilikte İbadetin Temel Şartları


1-İman:Alevilikte ibadet yapabilmek için iman sahibi olmak,


2-İkrar:Alevi (yoloğlu) olabilmek için peygamber soyundan gelen ve o soy tarafından kendisine görev verilen bir Mürşide söz verip bağlanmak şarttır


3-Erkân musahip tutup görgü kavline girmek, 48 Cuma cem’e katılıp,Hak lokması dağıtmak, mürşidin dediklerini uygulamak


4-Takva: Allah’ı sevmek , O’nu darıltmamak için gayret sarf etmek,eline, diline, beline sahip olmak, eşine aşına, işine sadık olmak, özüne , sözüne, sazına, gözüne, doğru olmak, ağlayanı güldürmek, boşalttığını doldurmak, yıktığı varsa yapmak, gördüğünü örtmek, görmediğini söylememek, eliyle koymadığını ve hak etmediğini almamak,on sekiz bin alemi hak bilmek,yetmiş iki milleti bir görmektirAl


Allah : özünde iman, sözünde,takvayı yüzünde bilmek,bilcümle varlık onun elinden ve dilinden emin olmak


5-Amel:İlim sahibi olmak , inandıklarını uygulamak, yedi nefis mertebesini ve dört kapı, kırk makamı uygulayarak geçip, insan-i kamil olmak ve 4 kapı 40 makamı bilmek ve yerine getirmek


6-Meveddet: (Tevella – Teberra) Allah pek çok ayette Peygamber ve onun Ehli-i Beytine ve soyuna sevgi ve bağlılık göstermemizi emretmektedir Meveddet, sevgi ve bağlılık anlamındadır Tanrı’nın Vedüd adından kaynaklanmaktadırTevellâ sevmek anlamındadırTeberrâ ise kaçınmak anlamındadır


Alevilikte; Peygamber ve Ehli Beyitini , Peygamberin soyunu sevmeyenlerden kaçınmak anlamındadır


Alevilikte Ehli-Bayt’ı incitmek, Peygamberi incitmekle eş değer tutulmuştur




Alevilikte Dinin Şartları



1-Tevhid : Allah’ın varlığına birliğine inanmak,


2-Nubuvvet : Hazreti Muhammed Sen elçi olarak görmek,emirleri uygulamak,


3-İmamet: HzAli ve on iki imamlara inanmak,


4-Velayet: Din ve dünya işlerinde Kuran imametin sonra velayet ve … inanma,


5-Adalet: Allah’ın mutlak adil olduğuna , melekler yoluyla denetlediğine inanmak,


6-Mead Allah’ın emirlerine uyanların ödüllendirip cennete , emirlerini dinlemeyenlerin yargılanıp cennete konulmayacağına inanmaktır


NOT:arkadaslar maksat paylasim alintidir yanlis düsüncelere kapilmayin hakkimda