FrMaLeV

Türban kelimesinin anlamı? başlıklı yazı Mumsema Türban kelimesinin anlamı? Forum Alev

Hayrettin KARAMAN

Geçmişte ve günümüzde tesettüre riayet eden kadınlarımızın başlarına örttükleri giysiye "türban" dedikleri olmamıştır Bu örtünün en yaygın adı "baş örtüsü"dür Başörtüsünün, zaman ve mekan farklarına bağlı birçok çeşidi vardır Şehirlerde yaşayan kızlarımızın çeşitli şekilleri ile başlarına örttükleri örtü de başörtüsüdür, bunun adı türban değildir Bir çeşit baş örtüsü için türban kelimesi "okumuşların ve şehirli kızların baş örtülerini ayırıp simgeleştirerek" mahkum etmek isteyenler tarafından uydurulmuştur Yapılan araştırmalar, başını örtenler içinde, örtüsünü simge olarak niteleyenlerin binde dört civarında olduğunu ortaya koymuştur

Şimdi bu yazdıklarımı ispat etmek üzere sözlük ve ansiklopedilerde türbana verilen manayı aşağıda sunuyorum:

Türban, genellikle pamuklu veya ipek kumaştan yapılmış, başa veya fes, kavuk gibi bir iç şapkanın üzerine sarılan uzun baş örtüsü Müslüman ve sih toplumlarında, genellikle Asya ülkelerinde yaygındır Fes veya kavuk üzerine sarılan türban Türkçe'de sarık olarak anılır

Türban kelimesinin kökeni Farsça dulband kelimesine dayanır Türkçe'de tülbent olarak kullanılan kelime Fransızca'ya turban olarak geçmiştir Bu nedenle Türkçe'de halen tülbent veya baş örtüsü anlamlarında da kullanılır

1982 yılından önce Türkiye de yayınlanmış bulunan hiçbir Türkçe sözlükte rastlanılmayan ve bilinmeyen bir kelimedir

Türban diğer milletlerde kullanıldığı şekli ile Türkler arasında yaygınlaşmamıştır Sarık ise Osmanlı Devleti zamanında Osmanlı sultanları ve din büyükleri tarafından takılırdı Bugün özellikle Batı'da türban kavramı Sihlerle yakından ilişkilendirilmiştir

Özellikle Batı'da Sihler için türban kimlikleriyle ilgili bir öğe haline de gelmiştir Sihler taktıkları türbanı, daha çok, Pencapça "türban" anlamına gelen ve daha saygın bir isim olduğu kabul edilen dast_r olarak anarlar

Türban İslam kültürü açısından da önemli bir motiftir ve erkekler tarafından takılır
Sudan'da takılan beyaz türban toplumsal statü göstergesidir

Türban Arap Yarımadası'nda yüzü ve başı doğrudan güneş ışığından korumak için geleneksel olarak takılır Nitekim türbanın Arap geleneklerinde farklı bir yeri vardır Eski Arap kültüründe bir kişinin türbanını atmak, düşürmek hakaret olarak kabul edilirdi

Türban Şii liderler arasında da yaygındır

Osmanlılarda türbanın adı Sarıktır

Çağdaş Türkiye'de türban sorunu, İslam dininde yer alan hicaba (bugün Türkiye'de gerek kavramsal gerek somut anlamda daha sıklıkla başörtüsü olarak anılır) dair farklı bir bakış açısını tanımlamak için kullanılmıştır Gelenekselleşen baş örtmeden ayrı olarak siyasî temellere sahip olduğu düşünülen baş örtme eylemine ve başörtüsüne türban takmak veya türban nitelemeleri yapılmıştır Geleneksel örtü şekli ile çağdaş ve sıklıkla siyasî bir vurgu barındırdığı düşünülen örtü şekli tarzındaki bu ayrım birçok taraftar toplamış, hem olumlu hem olumsuz yorumlar almıştır Bununla birlikte Türkiye dışında türban sözcüğü bu anlamda kullanılmazken, İslamî kaynaklarda da kadınların örtünmelerine ve kullandıkları başörtüsüne türban denmez

Bir de not: İnancı sebebiyle okullarda başını örtmenin laikliğe aykırı olmadığı Avrupa Parlamentosunun kararı ile kesinleşmiştir

Turban farscadan turkçeye tülbent olarak oradanda fransizcaya turban ve tulipe (lale) olarak yerlesmisBizdeki karsiligi ise SARIK'tir

turban n m (turc tülbend, d'origine persane ; cf tulipe ) (turkce tulbend,farsca kokenli bkz tulipe (lale)
I Coiffure en usage chez certains peuples orientaux, faite d'une bande d'étoffe enroulée plusieurs fois autour de la tête Le turban des Sikhs Bazi Dogu halklarinda yaygin olan bas baglamasi,basin etrafinda birkaç kere sarilmis bezSih'lerin turbani
Motif funéraire sculpte, en forme de turban, dans les pays de religion islamique'' Islam ulkelerinde turban seklinde yapilmis mezar motifleri
2Coiffure de femme ressemblant plus ou moins a cette coiffure Le turban a aigrette fut porté par les élégantes à la cour de Napoléon I" Le turban etait a la mode vers 1940'' Kadinlarin buna benzer basbaglama sekliEgretli turbani 1 Napolyon zamaninda sosyete kadinlari kullandi1940 larda turban moda idi
Bordas Fransiz dili sozlugu tanimi :
Evet turban farscadan turkçeye tülbent olarak oradanda fransizcaya turban ve tulipe (lale) olarak yerlesmisBizdeki karsiligi ise SARIK'tirSarik yaklasik 10cm eninde,bir metre uzunlugunda (veya daha uzun) genellikle beyaz,siyah veya yesil renklerden olusan pamuklu bezdirIslamiyetle turkler ve orta asyada muslumanlarinda çok kullanilan bir bas baglamasidir Kadinlarin kullandigi basbaglamasina turban denmez,sarikda denmezAnadoluda kadinlarin turbana benzer basbalagmasi vardirBasa genellikle beyaz bir tul ortulur ve alni kapatacak sekilde renkli kumastan sarik baglanirKadinlar için sarik yerine 'posu' kelimesi kullanilirIste bu bizim milli basbagimizBaba annem,onun annesi boyle basbaglardiTurkler sehirlesince bu tip basbagi yerini esarp almistirEsarp da bilindigi gibi fransizcadir (echarpe),ve hristiyanlarda çok yaygin idiFakat esarp tam olarak basi kapatmadigindan onun daha buyugunu yapip boyun ve bogazi kapatacak sekilde ortulen buyuk esarplar icat edildiIste buna turban deniyorKelime olarak yanlistirTurban degil buyuk esarp demek gerekir
Fransizca tanimi olsun (tulip=lale gibi içiçe sarilan),turkçe karsiligi SARIK olsun turban,lale gibi kat,kat olan bir bas baglamsidirBizdeki sehirli musluman kadinlarin ortusunude buna benzeterek turban denmis herhalde
Ozet olarak TURBAN=SARIKDiyebiliriz ki bizdeki AIHM'lik olan 'turbanla' alakasi yokCunku musluman kadinlar sarik kullanmaz Sunuda unutmamak lazimozkonusu turban( esarp,tulbent,bürük) islami ortunme bicimidir,her zaman olmusturLakin bu tip basortuleri pahali oldugu için pek kullanmazdiGunluk hayatta basit bir tulbent veya esarp kullanilirdiBasortusune karsi çikanlar,hem kulaga yabanci gelen "turban" terimini kullaniyorlar hemde turk kulturunde yoktur falan diye akillari karistirmaya çalisiyorlarBu çok yanlistir Isin daha garip tarafi,turban kelimesi fransizcadan geldigi halde ,Fransada kullanilmazFransizlar musluman kadinlarin basortusune ,sekli ne olursa olsun,"voile islamique" ,"islami örtü" sözcugunu kullanir