FrMaLeV

**mumsema** · 22-01-2007

Kİzb/yalancilik başlıklı yazı Mumsema Kİzb/yalancilik Forum Alev

DOĞRULUĞUN ZIDDI; KİZB/YALANCILIK

Yalan; Doğru olanın veya doğru bildiğinin aksini söylemektir

Dürüstlükle uyuşmayan, dolayısıyla insan onurunu aşındıran kötülüklerin başında yalan gelir

Kur’an ve hadislere göre yalan, bir münâfıklık alâmetidir (4/Nisâ, 145; 63/Münâfıkun, 1; Buhârî, İman 24; Müslim, İman 107)

İslâm dini, prensip olarak insanın ruhsal gelişmesine, toplum düzenine ve barışına zarar veren her türlü kötülüğü yasaklamakla birlikte, gerek âyetlerde ve gerekse hadislerde yalan konusunda oldukça ağır ifadelerin kullanıldığı görülmektedir Bunun sebebi, ahlâk kültüründeki veciz ifadesiyle yalanın “bütün kötülüklerin anası (ümmü’l-habâis)” olmasıdır İslâm ahlâk anlayışına göre doğruluk, bütün iyiliklerin temeli, yalan ise bütün kötülüklerin anası kabul edilmiştir

Riyâ ve dalkavukluk gibi davranışlar da doğruluk ve dürüstlüğe aykırı, Kur’an’ın azîz saydığı (63/Münâfıkun, 8) mü’minin onurunu zedeleyen, dolayısıyla kişinin kendisini özenle koruması gereken kötülüklerdir Çünkü dalkavukların ve riyâkârların en büyük sermâyeleri yalandır Onların asılsız veya abartılı, böyle olduğu için de dürüstlükle bağdaşmayan övgüleri hem kendi kişiliklerini lekelemekte, hem de övülen kişilerin boş ve temelsiz bir gurura kapılarak kusurlarını görmelerine engel olmaktadır

Bu yüzden Hz

Peygamber, bu kişileri insanların en kötüleri arasında saymış (Buhârî, Edeb 52; Müslim, Birr 100); “Dalkavuklarla/meddahlarla karşılaştığınızda yüzlerine toprak savurun!” (Müslim, Zühd 14) buyurarak onlara yüz verilmemesini öğütlemiştir

Dinde, ıslah amaçlı, harp esnâsında ve karı-koca arasında maslahat için yalana ruhsat verilmişse de, yalan gibi izâfî olan şeylerin miktarları, ölçü altına alınıp tâyin edilememekte, hatta bu gibi olgular için; "sınırları belli olmayan ve muayyen olmayan bir şey sûistimâle sebep olabileceği gerekçesiyle hükümlere illet ve mahal olamaz" denilmektedir Bundan dolayı yalana teşebbüs edecek olan bir kimsenin, hukuk nezdinde söyleyeceği yalanı doğru söylemeye tercih edecek sebeplerin mukayesesini büyük bir ictihad dairesinde yapması lâzımdır ki, yalanı kullanabilmeye ruhsatı olabilsin; bu ise, çoğu kimse için mümkün değildir

Yalan Şâhitlik
Kur'an'da yalan şâhitlik, "şehâdet-i zûr" ve "kavl-i zûr" ile ifade edilmektedir

Yalan şâhitlik, sosyal realitede büyük zararlara, ruhlarda büyük bunalımlara sebebiyet veren, kendisiyle hakların ayaklar altına alındığı, toplumun anarşiye sürüklendiği yalan çeşidinin en kötüsüdür

Toplum yaşantısı ve ruhlardaki bu zararından dolayı Kur'an, yalan şâhitliği rics (pislik) dediği putlara tapma ile birlikte zikretmiştir: " Artık o pis putlardan ve yalan sözden sakının" (22/Hacc, 30)

Kur'an, yalan şâhitlikte bulunmamayı, iman etmiş olanların sıfatları arasında zikretmektedir: "Onlar ki, yalan şâhitlik etmezler, boş bir şeye rastladıklarında vakar ile (oradan) geçip giderler" (25/Furkan, 72)

İftirâ

İftirâ, toplumda büyük belâ ve zararlara sebep olan, insanın şerefini ihlâl eden suçlardan biri olduğundan dolayı Kur'an, buna giden yolları kapatmak gâyesiyle fâsıkların getirdikleri haberlerin iyice araştırılmasını tavsiye etmektedir: "Ey iman edenler! Eğer bir fâsık size bir haber getirirse onun doğruluğunu araştırın Yoksa bilmeden bir topluluğa sataşırsınız da sonra yaptığınıza pişman olursunuz" (49/Hucurât, 6)

Fâsıkların getirdikleri haberler, eğer iyi bir şekilde araştırılsa, toplumda haksız şekilde meydana gelecek olan zararlar önlenmiş olacaktır

Çünkü bu tarz insanlar, şeytanın daima etkileri altında olup, hayâlî kurgularını orada burada söyler, bu hususta hiçbir fenâlıktan çekinmezler

Nitekim Kur'an, bu tarz kişileri, "effâk esîm" olarak mübâlğa kipi halinde iki sıfatla nitelemektedir: "Size şeytanların kimler üzerine inip durduğunu haber vereyim mi? Her günahkâr iftirâcı-yalancı sahtekâr (effâk esîm) üzerine iner Bunlar (şeytanın iftirâ ve yalanına) kulak verirler; çokları da yalancıdır" (26/Şuarâ, 221-223)

Bunların niteliklerinden biri, çok iftirâcı ve yalancı olmaları, diğeri ise, günahtan asla

Peygamber Efendimiz de yalan söylemenin ve yalan şâhitlik yapmanın büyük günahlardan olduğunu ısrarla belirtmiştir Ayrıca, yalanın münâfıklık alâmetlerinden olduğunu haber vermiştir (Müslim, İman 107) Peygamberimiz, “Yalan kötülüğe, kötülük cehenneme götürür” (Buhârî, Edeb 69; Müslim, Birr 103-105) buyurmuştur Yalanın en büyük kötülüğü işte budur Yani, insanı Allah’ın rızâsından uzaklaştırıp cehenneme götürmesidir Ayrıca yalan, insanları birbirine düşürür, güven duygusunu yok eder, toplum içinde karışıklıklara sebep olur; dostlukları yıkar, yerine düşmanlık tohumları eker Yalan, er geç ortaya çıkacağından, yalancılar, kendilerine güvenilemeyen, saygı duyulmayan ve sevilmeyen insanlar durumuna düşerler Kısaca yalan, insanı dünyada da âhirette de felâkete sürükle

Kur’ân-ı Kerim’de Kizb/Yalancılık Kavramı

Kur'an bu çeşit yalancılara karşı gayet sert davranmaktadır: "Harrâsûn/Koyu yalancılar kahrolsun! Onlar, bilgisizliğin sarhoşluğu ve mahmurluğu içinde kalmış gâfillerdir" (51/Zâriyât, 10)

"Zûr" da, yalan anlamını ifade etmektedir

Ancak, bu kelimenin geçişlisi olan "tezvîr" ise, söylenilen yalanı süslemeyi ifade etmektedir

Kur'an'da bu kelime, genellikle yalan şâhitlikte kullanılmaktadır

Nitekim Kur'an'da mü'minlerin sıfatları anlatılırken bunlardan birinin, yalan yere şâhitlikte bulunmamak olduğu belirtilmekte ve bu nitelik de, zûr kavramıyla ifade edilmektedir: "Onlar ki, yalan yere (zûr) şâhitlik etmezler" (25/Furkan, 72)

“Kim Allah’a karşı yalan sözlerle iftirâ edenden veya O’nun âyetlerini yalanlayandan daha zâlimdir? Şurası iyi bilinsin ki, zâlimler kurtuluşa ermezler” (6/En'âm, 21)

Yalan Söylemenin Câiz Olduğu Yerler

Yalan, aslında haramdır; ancak zarûrî hallerde yalana ruhsat verilmiştir

Kur’an’ın ahlâk normları çerçevesinde genel olarak yalancılık olumsuz bir karakter olarak değerlendirilir

Fakat insanlar arasında barışı sağlamak, savaş gibi durumlarda düşmana fırsat vermemek, bir doktor olarak gerekiyorsa hastaya moral vermek ve benzeri durumlarda şeklen yalana benzeyen davranışlar mâzur görülmüştür

Doğrunun bilinmesi bazı durumlarda zararlara yol açar

Bir şeyin hakikatini bilmemek, câhilin veya başkasının maslahatına daha uygun olduğu durumlar vardır

İşte bu durumlarda yalan, o câhilliği oluşturduğu için bazen ruhsatlı, hatta bazen farz olur

Yalanın günah olması, kendisinden dolayı değil; söyleyenin, muhâtabın veya başkasının zararına yol açtığı içindir

O yüzden bazı yerlerde, yalan doğrudan daha hayırlıdır

Bir insanı öldürmek için kovalayan zâlime, saklanan mazlumun yerini doğru olarak söylemek, elbette yalan söylemekten çok kötü ve büyük günahtır

Böyle bir durumda, yalansız ıslah gerçekleşmeyecekse, gerekli olan yalan söz, dinin yasağı değil; emri olan bir yalandır

Konuşma, maksat ve hedeflere ulaştırma vesilesidir

O yüzden, yalanla ulaşılabilen her güzel maksada doğrulukla da ulaşılabiliyorsa, bu durumda yalan söylemek haramdır

Eğer o güzel hedefe doğrulukla değil; ancak yalanla varılabiliyorsa, burada yalan söylemek mubahtır, ama tekrar edelim; eğer o maksat mubahsa/güzelse

Eğer elde edilmesi istenen maksat, farz ise, ona varılmak için yalan söylemek de farz olur

Nitekim, bir müslümanın kanını, canını, nâmusunu korumak farz olduğu gibi, onu korumak için gerekli yalanı söylemek de farzdır

Ne zaman savaş ve benzeri durumlarda zulmün ve fesâdın önlenmesi yalan söylenmeden olmuyorsa, bu takdirde yalan söylemek câizdir

Ancak, yalanın câiz ve ruhsatlı olduğu yerlerde bile, başka imkân varsa, yalandan kaçınmak uygundur

Çünkü yalan, şeytanın ve nefsin kolay istismar edebileceği bir kapıdır

O yüzden yalanın esasında haram olduğunu unutmamak, ancak zarûret için ve zarûret miktarı mubah olduğunu değerlendirmek şarttır

“İnsanların arasını düzeltmek maksadıyla birinden ötekine uygun/hayırlı sözler taşıyan veya hayırlı konuşan yalancı sayılmaz” (Buhârî, Sulh 2; Müslim, Birr 101, hadis no: 2605; Ebû Dâvud, Edeb 50, hadis no: 1920; Tirmizî, Birr 26, hadis no: 2004)

(derleme)

**evin** · 07-05-2009

Allah yalan korusun Allah razı olsun

22-01-2007	#1
Profil Bilgileri mumsema	Kİzb/yalancilik Kİzb/yalancilik başlıklı yazı Mumsema Kİzb/yalancilik Forum Alev DOĞRULUĞUN ZIDDI; KİZB/YALANCILIK Yalan; Doğru olanın veya doğru bildiğinin aksini söylemektir Dürüstlükle uyuşmayan, dolayısıyla insan onurunu aşındıran kötülüklerin başında yalan gelir Kur’an ve hadislere göre yalan, bir münâfıklık alâmetidir (4/Nisâ, 145; 63/Münâfıkun, 1; Buhârî, İman 24; Müslim, İman 107) İslâm dini, prensip olarak insanın ruhsal gelişmesine, toplum düzenine ve barışına zarar veren her türlü kötülüğü yasaklamakla birlikte, gerek âyetlerde ve gerekse hadislerde yalan konusunda oldukça ağır ifadelerin kullanıldığı görülmektedir Bunun sebebi, ahlâk kültüründeki veciz ifadesiyle yalanın “bütün kötülüklerin anası (ümmü’l-habâis)” olmasıdır İslâm ahlâk anlayışına göre doğruluk, bütün iyiliklerin temeli, yalan ise bütün kötülüklerin anası kabul edilmiştir Riyâ ve dalkavukluk gibi davranışlar da doğruluk ve dürüstlüğe aykırı, Kur’an’ın azîz saydığı (63/Münâfıkun, 8) mü’minin onurunu zedeleyen, dolayısıyla kişinin kendisini özenle koruması gereken kötülüklerdir Çünkü dalkavukların ve riyâkârların en büyük sermâyeleri yalandır Onların asılsız veya abartılı, böyle olduğu için de dürüstlükle bağdaşmayan övgüleri hem kendi kişiliklerini lekelemekte, hem de övülen kişilerin boş ve temelsiz bir gurura kapılarak kusurlarını görmelerine engel olmaktadır Bu yüzden Hz Peygamber, bu kişileri insanların en kötüleri arasında saymış (Buhârî, Edeb 52; Müslim, Birr 100); “Dalkavuklarla/meddahlarla karşılaştığınızda yüzlerine toprak savurun!” (Müslim, Zühd 14) buyurarak onlara yüz verilmemesini öğütlemiştir Dinde, ıslah amaçlı, harp esnâsında ve karı-koca arasında maslahat için yalana ruhsat verilmişse de, yalan gibi izâfî olan şeylerin miktarları, ölçü altına alınıp tâyin edilememekte, hatta bu gibi olgular için; "sınırları belli olmayan ve muayyen olmayan bir şey sûistimâle sebep olabileceği gerekçesiyle hükümlere illet ve mahal olamaz" denilmektedir Bundan dolayı yalana teşebbüs edecek olan bir kimsenin, hukuk nezdinde söyleyeceği yalanı doğru söylemeye tercih edecek sebeplerin mukayesesini büyük bir ictihad dairesinde yapması lâzımdır ki, yalanı kullanabilmeye ruhsatı olabilsin; bu ise, çoğu kimse için mümkün değildir Yalan Şâhitlik Kur'an'da yalan şâhitlik, "şehâdet-i zûr" ve "kavl-i zûr" ile ifade edilmektedir Yalan şâhitlik, sosyal realitede büyük zararlara, ruhlarda büyük bunalımlara sebebiyet veren, kendisiyle hakların ayaklar altına alındığı, toplumun anarşiye sürüklendiği yalan çeşidinin en kötüsüdür Toplum yaşantısı ve ruhlardaki bu zararından dolayı Kur'an, yalan şâhitliği rics (pislik) dediği putlara tapma ile birlikte zikretmiştir: " Artık o pis putlardan ve yalan sözden sakının" (22/Hacc, 30) Kur'an, yalan şâhitlikte bulunmamayı, iman etmiş olanların sıfatları arasında zikretmektedir: "Onlar ki, yalan şâhitlik etmezler, boş bir şeye rastladıklarında vakar ile (oradan) geçip giderler" (25/Furkan, 72) İftirâ İftirâ, toplumda büyük belâ ve zararlara sebep olan, insanın şerefini ihlâl eden suçlardan biri olduğundan dolayı Kur'an, buna giden yolları kapatmak gâyesiyle fâsıkların getirdikleri haberlerin iyice araştırılmasını tavsiye etmektedir: "Ey iman edenler! Eğer bir fâsık size bir haber getirirse onun doğruluğunu araştırın Yoksa bilmeden bir topluluğa sataşırsınız da sonra yaptığınıza pişman olursunuz" (49/Hucurât, 6) Fâsıkların getirdikleri haberler, eğer iyi bir şekilde araştırılsa, toplumda haksız şekilde meydana gelecek olan zararlar önlenmiş olacaktır Çünkü bu tarz insanlar, şeytanın daima etkileri altında olup, hayâlî kurgularını orada burada söyler, bu hususta hiçbir fenâlıktan çekinmezler Nitekim Kur'an, bu tarz kişileri, "effâk esîm" olarak mübâlğa kipi halinde iki sıfatla nitelemektedir: "Size şeytanların kimler üzerine inip durduğunu haber vereyim mi? Her günahkâr iftirâcı-yalancı sahtekâr (effâk esîm) üzerine iner Bunlar (şeytanın iftirâ ve yalanına) kulak verirler; çokları da yalancıdır" (26/Şuarâ, 221-223) Bunların niteliklerinden biri, çok iftirâcı ve yalancı olmaları, diğeri ise, günahtan asla Peygamber Efendimiz de yalan söylemenin ve yalan şâhitlik yapmanın büyük günahlardan olduğunu ısrarla belirtmiştir Ayrıca, yalanın münâfıklık alâmetlerinden olduğunu haber vermiştir (Müslim, İman 107) Peygamberimiz, “Yalan kötülüğe, kötülük cehenneme götürür” (Buhârî, Edeb 69; Müslim, Birr 103-105) buyurmuştur Yalanın en büyük kötülüğü işte budur Yani, insanı Allah’ın rızâsından uzaklaştırıp cehenneme götürmesidir Ayrıca yalan, insanları birbirine düşürür, güven duygusunu yok eder, toplum içinde karışıklıklara sebep olur; dostlukları yıkar, yerine düşmanlık tohumları eker Yalan, er geç ortaya çıkacağından, yalancılar, kendilerine güvenilemeyen, saygı duyulmayan ve sevilmeyen insanlar durumuna düşerler Kısaca yalan, insanı dünyada da âhirette de felâkete sürükle Kur’ân-ı Kerim’de Kizb/Yalancılık Kavramı Kur'an bu çeşit yalancılara karşı gayet sert davranmaktadır: "Harrâsûn/Koyu yalancılar kahrolsun! Onlar, bilgisizliğin sarhoşluğu ve mahmurluğu içinde kalmış gâfillerdir" (51/Zâriyât, 10) "Zûr" da, yalan anlamını ifade etmektedir Ancak, bu kelimenin geçişlisi olan "tezvîr" ise, söylenilen yalanı süslemeyi ifade etmektedir Kur'an'da bu kelime, genellikle yalan şâhitlikte kullanılmaktadır Nitekim Kur'an'da mü'minlerin sıfatları anlatılırken bunlardan birinin, yalan yere şâhitlikte bulunmamak olduğu belirtilmekte ve bu nitelik de, zûr kavramıyla ifade edilmektedir: "Onlar ki, yalan yere (zûr) şâhitlik etmezler" (25/Furkan, 72) “Kim Allah’a karşı yalan sözlerle iftirâ edenden veya O’nun âyetlerini yalanlayandan daha zâlimdir? Şurası iyi bilinsin ki, zâlimler kurtuluşa ermezler” (6/En'âm, 21) Yalan Söylemenin Câiz Olduğu Yerler Yalan, aslında haramdır; ancak zarûrî hallerde yalana ruhsat verilmiştir Kur’an’ın ahlâk normları çerçevesinde genel olarak yalancılık olumsuz bir karakter olarak değerlendirilir Fakat insanlar arasında barışı sağlamak, savaş gibi durumlarda düşmana fırsat vermemek, bir doktor olarak gerekiyorsa hastaya moral vermek ve benzeri durumlarda şeklen yalana benzeyen davranışlar mâzur görülmüştür Doğrunun bilinmesi bazı durumlarda zararlara yol açar Bir şeyin hakikatini bilmemek, câhilin veya başkasının maslahatına daha uygun olduğu durumlar vardır İşte bu durumlarda yalan, o câhilliği oluşturduğu için bazen ruhsatlı, hatta bazen farz olur Yalanın günah olması, kendisinden dolayı değil; söyleyenin, muhâtabın veya başkasının zararına yol açtığı içindir O yüzden bazı yerlerde, yalan doğrudan daha hayırlıdır Bir insanı öldürmek için kovalayan zâlime, saklanan mazlumun yerini doğru olarak söylemek, elbette yalan söylemekten çok kötü ve büyük günahtır Böyle bir durumda, yalansız ıslah gerçekleşmeyecekse, gerekli olan yalan söz, dinin yasağı değil; emri olan bir yalandır Konuşma, maksat ve hedeflere ulaştırma vesilesidir O yüzden, yalanla ulaşılabilen her güzel maksada doğrulukla da ulaşılabiliyorsa, bu durumda yalan söylemek haramdır Eğer o güzel hedefe doğrulukla değil; ancak yalanla varılabiliyorsa, burada yalan söylemek mubahtır, ama tekrar edelim; eğer o maksat mubahsa/güzelse Eğer elde edilmesi istenen maksat, farz ise, ona varılmak için yalan söylemek de farz olur Nitekim, bir müslümanın kanını, canını, nâmusunu korumak farz olduğu gibi, onu korumak için gerekli yalanı söylemek de farzdır Ne zaman savaş ve benzeri durumlarda zulmün ve fesâdın önlenmesi yalan söylenmeden olmuyorsa, bu takdirde yalan söylemek câizdir Ancak, yalanın câiz ve ruhsatlı olduğu yerlerde bile, başka imkân varsa, yalandan kaçınmak uygundur Çünkü yalan, şeytanın ve nefsin kolay istismar edebileceği bir kapıdır O yüzden yalanın esasında haram olduğunu unutmamak, ancak zarûret için ve zarûret miktarı mubah olduğunu değerlendirmek şarttır “İnsanların arasını düzeltmek maksadıyla birinden ötekine uygun/hayırlı sözler taşıyan veya hayırlı konuşan yalancı sayılmaz” (Buhârî, Sulh 2; Müslim, Birr 101, hadis no: 2605; Ebû Dâvud, Edeb 50, hadis no: 1920; Tirmizî, Birr 26, hadis no: 2004) (derleme)

07-05-2009	#2
Profil Bilgileri evin	--->: Kİzb/yalancilik Allah yalan korusun Allah razı olsun


Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder