Mumsema.NET

FrMaLeV

Bilgi Dağıtmak İçin El Ele


Geri git   Mumsema.NET >
İslamiyet
 > İslami Konular > Dini Sohbet

SÜNNET SÜNNET

Forum Kuralları İletiler Kayıt ol Yardım Üye Listesi Ajanda Bütün Forumları okunmuş kabul et

             
SÜNNET ile ilgili Benzer Konular
164 Kez Görüntülendi
Ehl-i sünnet itikadı İman
Sünnet Geleneği Anadolu Gelenekleri
Ehl-i Sünnet Fıkhi Mezhepler
Ehl-i Sünnet Kasidesi 1.0 E-Kitap
Ehl-i Sünnet Kasidesi Şiir-Şiirler

Vesvese üzerine inceleme | Unutulan Sünnetler
Cevapla
 
Konu Araçları
Alt 12-02-2007   #1
Profil Bilgileri
Lightbulb SÜNNET


SÜNNET başlıklı yazı Mumsema SÜNNET Forum Alev


SÜNNET

Yol, gidiş, tabiat, şeriat, yüz, yüzün görünen yeri, alışılmış yol Hz Peygamber'in söz, fiil ve takrirlerinin bütününü ifade eden terim Çoğulu "sünen"dir
Kur'ân-ı Kerim'de dört âyette "öncekilerin sünneti" ifadesi "önceki ümmetlerin izlediği yol" veya "önceki ümmetlere uygulanan hüküm" anlamında kullanılmıştır (el-Enfâl, 8/38; el-Hicr, 15/13; el-Kehf, 18/55; Fâtır, 35/43) İki âyette çoğul olarak kullanılmıştır Şu âyette şeriat anlamı görülür: "Şüphesiz sizden önce bir çok Şeriatlar gelip geçmiştir" (Âlu İmrân, 3/137) Şu âyette de "öncekilerin yolları" anlamında kullanılmıştır: Allah size bilmediklerinizi tam olarak açıklamak, sizi öncekilerin yollarına iletmek ve sizin tevbelerinizi kabul etmek ister" (en-Nisâ, 4/26; ayrıca bk el-İsrâ, 17/77) Sekiz âyette de Âllah'ın sünneti" ifadesi geçer Bu, Allah'ın evreni, canlıları ve toplumu yaratırken veya daha sonra yönetirken izlediği yolu, metodu, kanun ve prensipleri ifade eder Bu prensiplerin değişmeden devam edeceği bildirilir: "Allah'ın öteden beri gelen sünneti (âdeti) budur Allah'ın sünnetinde kesinlikle bir değişme bulamazsın" (el-Feth, 48/23; ayrıca bk Fâtır, 35/43; el-Ahzâb, 33/62)
Sünnet sözcüğü bir kişiye nisbet edilince, onun iyi veya kötü, sürekli olarak yapa geldiği davranışlarını kapsar, Hz Peygamber'in şu hadisinde bu iki zıt anlamı bir arada görmek mümkündür: "Güzel bir yol alana onun sevabı ve kıyamete bu yoldan gidenlerin sevabı vardır Kim de kötü bir yol açarsa, bu yolun sorumluluğu ve kıyamete kadar bu yoldan gidenlerin sorumluluğu ona aittir" (Müslim, İlim, 15; Zekât, 69; İbn Mâce, Mukaddime, 14; Dârimi, Mukaddime, 44; Ahmed b Hanbel, IV, 362)
Sünnet, Kur'ân-ı Kerim'den sonra ikînci ana kaynaktır Fıkıh usulünde delil olarak kullanılan sünnet, Hz Peygamber'den geliş şekline göre; söz, fiil veya tasvip (takrir) olmak üzere üçe ayrılır
1 Kavlî sünnet: Hz Peygamber'in çeşitli vesilelerle söylemiş olduğu sözlerdir Meselâ; Âmeller ancak niyetlere göredir ve herkese niyetinin karşılığı vardır Kim Allah ve Rasûlü için hicret etmişse, onun hicreti Allah ve Rasûlünedir Kim elde edeceği bir dünyalık veya evlenmek istediği bir kadın için hicret ederse, onun hicreti de, kendisi için hicret ettiği kimseyedir" (Buhârî, Bed'ü'l-Vahy, I; İmân, 41; Müslim, İmâre, 155)
"Ramazan hilalini görünce orucu tutun, Şevval hilalini görünce orucu yeyin” (Buhârî, Savm, II; Müslim, Sıyâm, 4,18)
2 Fiilî sünnet: Hz Peygamber'in namaz kılışını ve haccedişini örnek verebiliriz Allah elçisi; "Ben namazı nasıl kılıyorsam, siz de öyle kılın " (Buhârî, Ezân, 18; Edeb, 27; Âhad, I)
"Hac ile ilgili ibadetlerinizi benden alın" (Ahmed b Hanbel, III, 318, 366) buyurmuştur Yine Hz Peygamber'in savaşlarda yapmış olduğu işler de fiili sünnete girer
3 Takriri sünnet: Hz Peygamber'in görüp işittiği bir işe karşı çıkmaması ve onu kabul etmesidir Çünkü Allah'ın Rasûlü bir işin yapıldığını gördüğü veya işittiği halde onu reddetmemiş ve susmuşsa, bu durum onun bu işi tasvip ve kabul ettiği anlamına gelir
Meselâ; Bir gün Hz Peygamber kabir başında ağlayan bir kadına rastlar Ona; "Allah'tan kork ve sabret " der Kadın Rasûlüllah (sas)'ı tanımadan; "Benim başıma gelen, senin başına gelmediği için beni anlayamazsın" diye cevap verir Daha sonra onun Allah elçisi olduğunu öğrenince de, evine giderek özür diler Bunun üzerine Hz Peygamber şöyle buyurur: "Asıl sabır, olayla ilk karşılaşmada gösteren sabırdır" (Buhârî Cenâiz, 32) Burada Allah'ın Rasûlünün kadının kabir ziyaretine ses çıkarmadığı görülmektedir Bu, erkekler gibi kadınlar için de kabir ziyaretinin caiz olduğunu gösteren bir takrirdir
Yine Amr b el-Âs (ra), Zâtü's-Selâsil gazvesi sırasında, çok soğuk bir gecede ihtilam olmuş, su ile yıkanırsa canının tehlikeye düşeceğini anlayınca da teyemmümle topluluğa sabah namazını kıldırdı Gazve dönüşü durum Hz Peygamber'e anlatılınca, Amr'a; "Cünüp olduğun halde arkadaşlarına imam oldun öyle mi?" diye sordu Amr; "Kendinizi öldürmeyin Şüphesiz Allah size karşı çok merhametlidir" (en-Nisâ, 4/29) âyetini hatırlayarak teyemmüm yaptığını ve namazı kıldırdığını bildirdi Bunun üzerine Hz Peygamber tebessüm etmiş ve susmuştur İşte bu tebessüm ve susma, su bulunsa bile çok soğuk havada teyemmümle namaz kılınabileceğini gösterir (Zekiyüddin Şa'ban, Usulül-Fıkh, Terc İbrahim Kafi Dönmez, Ankara 1990, s 66)
Sünnetin Hüküm Kaynağı Olduğunu Gösteren Deliller:
Sünnetin, Kur'ân-ı Kerim'den sonra, ikinci asli delil olduğunda görüş birliği vardır Bu yüzden Hz Peygamber'e nispeti sabit ve sahih olan sünnetin gereğine göre amel etmenin vücubu üzerinde bütün bilginler ittifak etmiştir
Onlar bu konuda Rasûlüllah (sas)'a itaatı emreden, onu sevmenin Cenab-ı Hakkı sevmek olduğunu bildiren, ona karşı gelenlere şiddetli tehditler bildiren âyetlere dayanırlar Bu âyetlerden bir kaçı şunlardır:
"Âllah'a itaat edin, Rasûle itaat edin ve kötülüklerden sakının" (el-Mâide, 5/92) "Kim Rasûle itaat ederse, Allah'a itaat etmiş olur" (en-Nisâ', 4/80) "Peygamber size ne verdiyse onu alın ve size neyi yasakladıysa ondan da sakının Allah'tan korkun Çünkü Allah'ın azabı çetindir" (el-Haşr, 59/7) "Deki: Eğer Allahı seviyorsanız bana uyun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın Allah çok bağışlayıcı ve esirgeyicidir" (Âlu İmrân, 3/31)
Anlaşmazlıklarda Hz Peygamber'in hakem yapılıp, vereceği karara uyulması gerektiği şöyle belirlenir: "Hayır, Rabbine yemin olsun ki, onlar aralarında çıkan anlaşmazlıklarda seni hakem yapıp, sonra da senin verdiğin hükme karşı içlerinde bir burukluk duymadan tam anlamıyla teslim olmadıkça iman etmiş olmazlar" (en-Nisâ, 4/65)
Allahın hükmü gibi, Hz Peygamber'in sünnetinin de bağlayıcı olduğu ve bunlara dayanan bir hükme karşı gelmenin sapıklık sayıldığı şöyle tespit edilir:" Allah ve Rasûlü bir işte hüküm verdiği zaman, artık mü'min bir erkek ve kadının, o işi kendi isteklerine göre seçme hakkı yoktur Kim Allah'a ve Rasûlüne karşı gelirse, apaçık bir sapıklığa düşmüş olur" (el-Ahzâb, 33/36)
Rasûlüllah (sas)'in emrine aykırı davranmanın sonuçlarına bir âyette şöyle yer verilir: Bu yüzden onun (Allah Rasûlünün) emrine aykırı davrananlar, başlarına bir belâ gelmesinden veya kendilerine çok acı bir ozap isabet etmesinden sakınsınlar" (en-Nûr, 24/63)
Hz Peygamber'in hayatında ve vefatından sonra ashab-ı kiram onun sünnetine uymak gerektiğinde birleşmişlerdir Sahabe, Allah elçisinin emir ve yasaklarına uyuyor, helal dediğini helal, haram dediğini haram olarak kabul ediyordu Nitekim Muaz b Cebel (ra) Yemen'e vali olarak giderken, orada; Allah'ın kitabı ile hüküm vereceğini, bunda bulamazsa Rasûlünün sünnetine başvuracağını belirtmiştir Bunu işiten Hz Peygamber'in rızasını açıkladığı nakledilir (Tirmizi, Ahkâm, 3; Ahmed b Hanbel, V, 230, 236, 242; Şâfıî, el-Ümm, VII, 273) Diğer sahabiler de, herhangi bir mesele hakkında Kur'ân'da bir hüküm bulamadıkları zaman Hz Peygamber'in sünnetine başvuruyordu Hz Ebû Bekir, bir olay hakkında bildiği bir hadis yoksa, bunu sahabe topluluğuna arz eder, o konuda bir hadis bilenin olup olmadığını öğrenmeye çalışırdı Hz Ömer'in, tabiılerin ve bunları izleyen Tebe-i tâbiîn'in metodu da böyledir
Kur'ân-ı Kerîm'de, Peygamber (sas)'in Allah'tan vahiy alarak konuştuğu belirtilir "O, kendiliğinden konuşmamaktadır O'nun konuşması ancak indirilen bir vahiy iledir" (en-Necm, 53/3, 4) "Sana Allah'ın bol nimet ve rahmeti olmasaydı, onlardan bir takımı seni saptırmaya çalışırdı Halbuki onlar, kendilerinden başkasını saptıramazlar, sana da bir zarar veremezler Allah sana Kitap ve Hikmeti indirmiş ve bilmediğini öğretmiştir Allah'ın sana olan nimeti büyüktür" (en-Nisâ', 4/113)
Diğer yandan Kur'ân âyetleri, Hz Peygamber'e iman edilmesini açıkça bildirir Şu âyette Allah'a ve Rasûlüne imanın yan yana zikredildiği görülür: "Âllah'a ve okuyup yazması olmayan (ümmî) Peygamber'e iman edin; o Peygamber de Allah'a ve O'nun sözlerine iman etmiştir ve ona uyun ki hidayete eresiniz" (el-A'râf, 7/158) Başka bir âyette de şöyle buyurulur: "Âllah ve peygamberine iman eden mü'minler peygamberlerle birlikte bir işe karar vermek için toplandıklarında, ondan izin almaksızın gitmezler" (en-Nûr, 24/62)
Sünnetin Kitab'a Göre Yeri ve Fonksiyonu:
Kitap ve sünnette yer alan hükümler karşılaştırıldıkları zaman şu dört şekil ile karşılaşılır:
1 Sünnet, Kur'ân'daki hükmün aynısını getirir, böylece onu destekler ve güçlendirir Bununla aynı konuda iki delil oluşur Biri hükmü tespit eden esas delil, diğeri ise teyit edici sünnet delilidir Örnek: Kur'ân'da;" Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda haksız sebeplerle yemeyin Karşılıklı rızaya dayanan ticaret yoluyla olması bunun dışındadır" (en-Nisâ, 4/29) buyurulur Aynı konuda ki şu hadis yukarıdaki âyeti teyit etmektedir:" Müslüman bir kimsenin malı, (başkasına) onun gönül hoşnutluğu olmadıkça helâl değildir" (Ahmed b Hanbel, V, 72)
Aşağıdaki âyette hadis arasında da benzer teyit ilişkisini görmek mümkündür Âyette; Îşte, Rabbin zulmeden beldelerin halkını yakaladığı zaman böyle yakalar Çünkü onun yakalaması çok acı ve çetindir" (Hûd, 11/102) buyurulur Şu hadis aynı anlamı destekler: Allah zâlime mühlet verir, sonunda onu cezalandırınca da artık iflah olmaz" (Buhârî, Tefsîrul-Kur'ân, 2/5; İbn Mace, Fiten, 22)
2 Sünnet, açıklanmaya muhtaç Kur'ân âyetlerine açıklayıcı hükümler getirir:
Sünnet, Kur'ân'ın mücmel veya müşkil olan yani kapalı ve anlaşılması güç olan lafızlarını açıklar Meselâ; Namazı kılın, zekâtı verin" emrinde namaz ve zekâtın neden ibaret olduğu, şartları, miktar ve ifa şekilleri yer almaz İşte mücmel olan bu terimler sünnet tarafından açıklanır Yine; "Ramazanda sabahın beyaz ipliği siyah iplikten ayrılıncaya kadar yeyin, için" (el-Bakara, 2/187) Hz Peygamber buradaki beyaz iplikten sabahın aydınlığının, siyah iplikten gecenin karanlığının kastedildiğini bildirmiştir
Sünnet, âmm (genel anlam ifade eden) lafızların hükmünü tahsis eder Âyette; Bunların dışında kalanlar size helal kılındı" (en-Nisâ, 4/24) buyurulur Şu hadis, yukarıdaki âyeti tahsis etmiştir; "Kadın, halası, teyzesi, erkek veya kız kardeşinin kızı üzerine nikâhlanamaz Bunu yaparsanız, hısımlık bağlarını koparmış olursunuz” (Buhârî, Nikâh, 27; Müslim, Nikâh, 37, 38)
Mutlak lafzı tahsis eder: Âyette şöyle buyurulur:" Hırsızlık yapan erkek ve hırsızlık yapan kadının ellerini kesin" (el-Mâide, 5/38) Burada sağ elin mi sol elin mi kesileceği belirtilmemiştir İşte sünnet bunu "sağ eli ve bilekten kesme" şeklinde kayıtlamıştır
3 Sünnet, Kur'ân'da yer alan bazı hükümleri nesheder, meselâ;" Birinize ölüm gelince, eğer bir hayır bırakacaksa, anaya, babaya, yakınlara münasip şekilde vasiyette bulunmak, Allah'tan korkanlar üzerine bir borçtur" (el-Bakara, 2/180) Bu âyetin hükmü; "Varise vasiyet yoktur" (Buhârî, Vasâyâ, 6; Ebû Dâvud Yasâyâ, 6) hadisi ile neshedilmiştir
4 Sünnet, Kur'ân'da bulunmayan meseleler hakkında hükümler getirir Ninenin miras hakkına sahip oluşu, fıtır sadakası ile vitir namazının vacip oluşu, "muhsan" olarak zina edenin recm edilmesi, "âkile"nin diyete katılmakla yükümlü tutulması gibi hükümler Kur'ân'da olmayan, fakat sünnetle getirilen hükümlerdendir (Z Şa'ban, age, s 85) Yine bir kadını hala veya teyzesi ile bir nikâh altında birleştirmenin yasaklanması, azı dişli yırtıcı hayvanların ve pençeli kuşların etlerinin haram kılınması, erkeklere altın takmanın ve ipekli giymenin yasaklanması sünnetle sabit olmuştur Kur'ân'da yalnız süt ana ve süt kardeş için konulan evlenme yasağının kapsamı (en-Nisâ, 4/23), "Nesep ile haram olan süt ile de haram olur" hadisi ile (Buhârî Şehadât, 7; Müslim, Radâ, I) genişletilmiştir
İmam Şâfiî (ö 204/819) er-Risâle adlı usûle dair eserinde, sünnetin üç türlü olduğuna karşı çıkan bir ilim adamı bilmiyorum, dedikten sonra bu üç hususu şöyle belirtir 1) Allah Teâlâ bir konu hakkında âyet indirir Hz Peygamber de Kur'ân'ın bildirdiğini olduğu gibi açıklamıştır 2) Allah'ın indirdiği mücmel olur ve Allah elçisi bundan Yüce Allah'ın kasdettiği anlamı açıklar 3) Kitapta yer almayan bir konuda Allah'ın elçisi hüküm koyar Çünkü bu konuda Cenab-ı Hak kendisine yetki vermiştir Bazı bilginler, Hz Peygamber'in koyduğu sünnetin Kur'ân'da mutlaka bir aslı olduğunu söylemiştir Nitekim, namazın aslı Kur'ân'la emredilmiş, ayrıntı sünnete bırakılmıştır Yine alış-veriş ve diğer konularda da sünnetler koydu Çünkü Allah Teâlâ; " Mallarınızı aranızda bâtıl yollarla yemeyin" (en-Nisâ, 4/29), Âllah alış-verişi helal, ribayı haram kılmıştır" (el-Bakara, 2/275) buyurmuştur Hz Peygamber, namazı açıklaması gibi diğer konuları da Allah Teâlâ adına açıklamıştır Kimisi de, sünnet, Allah tarafından Rasûlünün kalbine atılan hikmettir Bu şekilde kalbe atılan onun sünneti olmuştur (bk eş-Şafii, er-Risâle, tahkik: Ahmed Muhammed Şakir, Mısır 1309, s 91 vd)
Sünnetin Rivâyet Bakımından Çeşitleri:
Senedinde kopukluk bulunmayan hadisler rivâyet bakımından üçe ayrılır Mütevatir, meşhur ve âhad sünnet
1 Mütevatir Sünnet
Yalan üzerinde birleşmeleri aklen mümkün olmayacak sayıda bir sahabe topluluğunun Hz Peygamber'den rivayet ettiği, daha sonra bu topluluktan Tâbiün ve Etbâu't-Tâbiîn devirlerinde de aynı özellikteki toplulukların naklettiği haberlere "mütevatir sünnet" denir Bu üç nesilden sonraki devirlerde yalan üzerinde birleşmenin aklen mümkün olmaması şartı aranmaz Çünkü sünnet bu dönemden sonra tedvin ve tasnif edilerek yazılı eserlere intikal etmiş, daha önce tek râviler aracılığı ile gelen haberlerin pek çoğu da tevâtür ve şöhret derecesinde nakledilmiştir
Tevatür de Lafzî ve Mânevi olmak üzere ikiye ayırılır
a) Lafzî mütevatir: Lafiz ve anlam birliği içinde nakledilen mütevatir haberdir Meselâ; "Kim bilerek bana yalan söz isnat ederse, cehennemdeki yerini hazırlasın" (Buhârî, İlim, 38; Müslim, Zühd, 72) hadisi, tevatür derecesinde kalabalık bir sahabe topluluğunca aynı lafızlarla rivayet edilmiştir
b) Manevî mütevatir: lafız ve anlam bakımından farklılıklar taşımakla birlikte, bütün râvilerin ortak bir anlamda birleştiği mütevatir haberdir Dua sırasında ellerin kaldırılması bu çeşit mütevatire örnek gösterilebilir Çünkü Hz Peygamber'in dua sırasında ellerini kaldırdığına dair yüz kadar hadis rivayet edilmiştir Fakat bunlar değişik olaylarla ilgili, değişik şekillerde ve farklı ifadelerle nakledilmiştir Belki her olay hakkında lafzî tevatür gerçekleşmemiştir, fakat bütün rivayetlerin birleştiği ortak anlam, dua sırasında ellerin kaldırılmış olmasıdır
Yine İslâm bilginleri, Hz Ömer'den rivayet edilen " Âmeller niyetlere göredir Herkes niyet ettiği şeyi görecektir” (Buhârî, Bedül-Vahy,I; Müslim, İmâre, 155) hadisinin anlamı üzerinde görüş birliği içindedir
Mütevatir sünnetin hükmü, Hz Peygamber'e nisbetinin kesin oluşudur Buna göre, mütevatir sünnetle amel etmek farz olup, onu inkâr eden dinden çıkar Bu çeşit hadislerin delâleti zannî olmadıkça, ortaya koyduğu hüküm kesinlik ifade eder Mütevatir hadisler, delil olma bakımından Kur'ân'a yakın kuvvettedir
2 Meşhur Sünnet
Meşhur sünnet, Hz Peygamber'den bir veya iki yahut tevatür sayısına ulaşmamış sayıda sahabi tarafından rivayet edilmişken, Tâbiün veya Etbâu't-tâbün devirlerinde tevatür sayısındaki ravilerce nakledilen sünnettir
Mütevatir ve meşhur sünnet arasındaki fark şudur; birincide her üç tabaka ravileri tevatür sayısında iken, meşhur sünnette, sahabeden olan raviler tevatür derecesine ulaşmamıştır Buna göre mütevatir hadisin Hz Peygamber'e nisbeti kesin iken meşhur hadisin, Hz Peygamberden rivayet eden sahabiye nisbeti kesin olmakla birlikte, Hz Peygamber'e nisbeti kesinlik taşımaz
Meşhur sünnetin hükmü, kesine yakın bir bilgi vermesidir Bu yüzden mütevatir sünnetle Kur'ân'daki bir âmm lafzın tahsisi ve mutlak lafzın takyidi mümkün olduğu gibi, meşhur sünnetle de "âmm" tahsîs ve "mutlak" takyid edilebilir
Âmm'ın tahsisine örnek: "Âllah çocuklarınızın miras payı için şunu istiyor" (en-Nisâ, 4/11) âyetindeki "çocuklarınız (evlâdüküm)" kelimesi âmm olup bütün çocukları kapsamına alır Hz Peygamber'in; "Öldüren öldürdüğü kimseye mirasçı olamaz" (Ebû Dâvud, Diyât, 18; Dârimî, Ferâiz, 41) şeklindeki meşhur hadis, miras bırakanını öldüren çocukları kapsam dışı bırakmıştır
Mutlak ifadenin takyidine örnek:
Mirasla ilgili âyette; " (Bütün bu miras payları, ölenin) yapmış olduğu vasiyetin ve borcun ifasından sonradır" (en-Nisâ, 4/11) buyurulur Burada "vasiyet" sözcüğü mutlak olup, malın belli bir parçası ile sınırlandırılmış değildir Fakat Hz Peygamber'in, "Üçte bir daha bayırlıdır" (Buhârî, Cenâiz, 36; Vesâyâ, 2, 3; Menâkıbul-Ensar, 49; Müslim, Vasiyyet, 5, 7, 8, 10; Ebû Dâvud, Ferâiz, 3; Eymân, 23) şeklindeki meşhur hadisi vasiyet miktarını üçte birle sınırlamıştır
3 Âhad Sünnet
Bunlar, Hz Peygamber'den bir, iki veya daha fazla sahabi tarafından rivayet edilen ve meşhur hadisin şartlarını taşımayan hadislerdir Âhad hadisi bir kişiden yine bir kişi rivayet etmiş olup, bize kadar ulaşan senedindeki kişiler hiçbir zaman tevatür sayısına ulaşmamıştır Hadis kitaplarında toplanmış bulunan hadislerin çoğu bu kısma ait olup, bunlara tek kişinin haberi anlamında "haber-i vâhid" veya birer kişilerin haberi anlamında "âhad haber" denir
Ahad sünnet kesin bilgi ifade etmez, zanlı bilgi verir Çünkü bunların Hz Peygamber'e ulaştığında şüphe vardır Bu yüzden inançla ilgili konularda âhad habere dayanılmaz Ancak belirli şartları taşıyan âhad haberler amel konularında delil olarak kabul edilir
Hanefiler dışındaki bilginlere göre, hadisler mütevatir ve âhad olmak üzere ikiye ayrılır Onlar meşhur sünneti de "âhad haber" içinde değerlendirirler Çünkü meşhur sünnetin ilk tabaka ravileri, gerçekte âhad sünnet sayısındadır Ancak bu görüşte olanlar âhad haberi, kendi içinde "Garib", "Aziz" ve "Müstefiz" olmak üzere üçe ayırmışlardır
Ahad Hadisle Amel Etmenin Şartları:
Hanefilere göre âhad haberin delil olarak kullanılabilmesi için şu özellikleri taşıması gerekir
1 Râvinin, naklettiği hadisle kendisinin amel etmesi gerekir Buna aykırı davranışı veya fetvası belirlenirse, hadis değil, onun amel veya fetvası esas alınır Çünkü râvi, bu hadisin neshedildiğini gösteren bir delil bilmese, hadise aykırı davranmaz Aksi halde "adâlet" vasfını kaybeder
İşte bu prensipten hareket edilerek Hanefiler, Ebû Hureyre'nin naklettiği; "Birinizin kabına köpek ağzını soktuğu zaman, onu döksün, sonra biri toprakla olmak üzere yedi kere yıkasın" (Nesâî, Tahâret, 52; Miyâh, 7; ayrıca bk Buhâri, Vüdû, 33; Müslim, Tahâret, 89-93; Tirmizi, Tahâret, 68) anlamındaki hadisle amel etmemişlerdir Çünkü ed-Dârekutni'nin naklettiğine göre Ebû Hüreyre bu hadise aykırı olarak böyle bir durumda kabı üç kere yıkamakla yetiniyor ve bu yönde fetva veriyordu Hanefiler onun fetvasını, bu hadisin neshedilmiş bulunduğuna delil saymışlar, yani yedi defa yıkama yerine üç defa yıkama ile yetinmişlerdir
Başka bir örnek de, Hz Âişe'den rivayet edilen ve kadının kendi başına evlilik akdi yapamayacağını bildiren şu hadistir: "Velisinin izni olmadan evlenen kadının evliliği bâtıldır" (Dârimi, Nikâh, 2) Hz Âişe bu hadise aykırı olarak kardeşi Abdurrahman Şam'da iken onun kızını evlendirmişti Abdurrahman yolculuktan dönünce bu evlendirme işinden hoşnut olmadığını ifade etmişse de, nikâh akdini iptal yoluna gittiğine dair bir haber nakledilmemiştir
2 Hadisi rivayet eden ravi, fıkıh bilgisi ve ictihad ehliyeti ile tanınmış bir kimse değilse hadis, kıyasa ve genel şer'i esaslara aykırı olmamalıdır
Buna göre, kıyasa aykırı düşen hadis dört halife gibi, Abdullah b Abbas, Abdullah b Mes'ud ve Abdullah b Ömer gibi hem hadis rivayeti ve hem de fıkıhtaki ve ictihattaki ehliyeti ile tanınmış biri ise hadis kabul edilir ve onunla amel edilir Fakat Enes b Malik ve Bilâl gibi yalnız hadis rivayeti ile tanınan, ictihada ehliyeti bulunmayan birisi ise, bu hadis kabul edilmez
Bu nitelik, hadislerin "mânâ rivayeti" usulünün yaygın olması yüzünden öngörülmüştür Fakih olan ravi, bir kelime yerine hadiste başka bir kelime kullansa, hadisin aynı anlamı koruduğunu söylemek mümkün olur Aynı esası, fakih olmayan ravi için söylemek güçtür Özellikle; ortada kıyasa ve genel şer'i esaslara aykırı düşen bir rivâyet varsa, bu ravinin yanılma ihtimali güç kazanır
Hanefiler bu esastan hareketle "musarrât" hadisi ile amel etmemişlerdir Ebû Hüreyre, Hz Peygamberden şunu nakletmiştir: "Develerin ve koyunların memelerini sütlü göstermek için şişirmeyin Birisi böyle bir hayvanı satın almış olur ve sütünü de sağmış bulunursa iki şeyden birisini seçebilir: Ya hayvanı bu hali ile kabul eder, veya hayvanı iâde eder ve ayrıca bir sâ'da hurma verir" (Müslim, Büyü, 11; Ebû Dâvud Büyü, 46)
Bu hadisi Ebû Hüreyre rivayet etmiştir, Ebû Hüreyre ictihad ehliyeti ile tanınmamıştır Hadisin taşıdığı hüküm İslam'ın genel prensipleri ile çelişmektedir Çünkü istihlâk edilen bir şeyin tazmini misli mallarda misliyle, kıyemî mallarda kıymetiyle olur Hadiste bildirilen süt karşılığı bir sâ' (2,179 kg) hurma, sütün ne misli ve ne de kıymetidir Diğer yandan bu hadis "el-Harâcu bıd-dımân " (Ebû Dâvud Büyü', 71; Tirmizi, Büyü', 53) diye ifade eden "nefi (yarar) ve hasarın dengelenmesi" ilkesi ile de çelişmektedir Buna göre, bir şeyin tazmin sorumluluğu kime aitse o şeyin semereleri de ona aittir Şu halde, sağdığı süt, bir bedel ödemesine gerek olmaksızın alıcıya aittir Çünkü, hayvanı teslim aldıktan sonra, ona gelecek zararı da üstlenmiş bulunmaktadır Durum böyle olunca, alıcının süt karşılığı bir sâ' hurma vermekle yükümlü tutulması bu prensiple de çelişmektedir
3 Âhad haber sık sık tekerrür eden ve her yükümlünün bilmesi gereken olaylar hakkında olmamalıdır Usûl ilminde bu duruma "umumî belvâ" denir Burada olayın tevatür veya şöhret yoluyla nakfi için gerekli şartlar oluşmuştur Buna rağmen haberin tek ravi yoluyla gelmesi, onun Hz Peygamber'e nisbetinin sağlam olmadığını gösterir
Bu esastan hareketle, Hanefi mezhebi bilginleri Abdullah b Ömer'den rivayet edilen; "Hz Peygamber rukûya giderken ve başını rukûdan kaldırırken ellerini kaldırırdı" (Buhâri, Ezân, 83-86) anlamındaki hadis ile amel etmemişlerdir Çünkü bu durumda ellerin kaldırılması, çok sık vuku bulan ve herkesin hükmünü bilmeye muhtaç olduğu bir olaydır Eğer bu konuda varid olan hadis sahih olsaydı, bunu çok sayıda başka râvilerin de nakletmesi gerekirdi
Hz Peygamber'in namazda Fatiha Süresi'ni okurken besmeleyi de yüksek sesle okuduğunu bildiren âhad haber (Tirmizî, Salât, 67) de aynı prensip gereği kabul edilmemiştir Çünkü bu haber sağlam olsaydı, çok sayıda râvi tarafından nakledilirdi Olayın çok tekrarlanması bunu gerektirir Senedinde Kopukluk Bulunan Hadisler: Senedinde kesinti bulunan hadis sened bakımından Hz Peygamber'e ulaşmayan hadistir Buna "Mürsel" veya "Münkatı"' hadis denir Sahabe atlanıp, tâbiinden birisinin Hz Peygamberden işitmiş gibi hadis rivayet etmesi gibi
Ebû Hanife ve İmam Mâlik, mürsel hadisi kayıtsız şartsız kabul ederler Onlar yalnız mürsel hadisi rivayet eden ravinin güvenilir olup olmamasına bakarlar
İmam Şâfiî mürsel hadisi, bunu rivayet eden tâbiî, Medineli Sâid b el-Müseyyeb ve Iraklı Hasan el-Basrî gibi meşhur ve bir çok sahabî ile görüşen bir tâbiî ise kabul eder Ancak Şâfiî bunun için ayrıca mürsel hadisin şu dört şeyden biriyle desteklenmesini şart koşar
l Mürsel hadisi, senedinde kesinti olmayan ve anlamı aynı olan başka bir hadis desteklemelidir
2 Mürsel hadisi, ilim adamlarının kabul ettiği başka bir mürsel hadis desteklemelidir
3 Mürsel hadis, bazı sahabi sözüne uygun düşmelidir
4 İlim ehli, mürsel hadisi kabul edip çoğu onunla fetvâ vermiş olmalıdır
Şâfiî'ye göre, mürsel hadis, senedi kesintisiz olan bir hadisle çatışırsa bu sonuncusu tercih edilir (Muhammed Ebû Zehra, Usulül-Fıkh, Dârul-Fıkhıl-Arabî tab'ı,1377/1958 yy, s 111, 112)
Mâlikîlerin Âhad Haberi Delil Kabul Etmesi:
İmam Mâlik, senedi sahih olan haber-i vahidle amel etme konusunda, sadece bu hadisin Medinelilerin ameline uygun düşmesini şart koşar
Örnek: Rivayete göre Hz Peygamber; "Namazdan çıkmak istediğinde biri sağ tarafına, diğeri sol tarafına olmak üzere "es-Selâmü aleyküm ve rahmetullah" diyerek selâm verirdi" (Zeylaî, Nasbur-Râye, I, 430-433) Fakat İmam Mâlik Medine uygulamasına dayanarak bir selâmla yetinmiş ve bu hadisle amel etmemiştir Çünkü Medineliler sadece bir selâm vermekle yetiniyorlardı
İmam Mâlik Medinelilerin amelini meşhur hadis derecesinde kabul etmiştir Ona göre, Medinelilerin ameli Hz Peygamber'e ulaşıncaya kadar bin kişinin bin kişiden rivayeti kuvvetindedir:
Şâfiî ve Ahmed b Hanbel de, sahih hadisin şartlarını taşıyan haber-i vahidi delil olarak kabul ederler (bk Ebû Zehra, age, s 114,115 vd; Zekiyüddin Şa'bân, age, s 79 vd)
Hz Peygamber'in Fiilleri: Rasûlüllah (sas)'ın fiilleri üçe ayrılır:
1 Hz Peygamber'in bir beşer, bir insan olarak yaptığı fiillerdir Yeme, içme, giyinme, uyuma, yatıp kalkma gibi Bu fiiller genel olarak ümmeti bağlamaz Çünkü bunlar Allah elçisinden bir peygamber sıfatıyla değil bir insan olması sıfatıyla meydana gelmiştir
Bununla birlikte, ashab-ı kiramdan, Allah elçisini bu gibi fiillerinde de izleyenler vardı Abdullah b Ömer bunlardandır
Hz Peygamber'in ticaret, ziraat, savaş tedbirleri, hastalık tedavisi gibi dünyevî işlerde kendi görgü ve tecrübesine dayanarak yaptığı davranışlar da bu kısma girer Çünkü bunlar şahsi tecrübeyle ilgilidir Buna şu olayı örnek verebiliriz: Hz Peygamber, Medinelilerin hurmaları aşıladıklarını görünce, aşılamamalarını bildirdi Ancak ertesi yıl iyi ürün alınmadığını görünce; hurma bahçesi sahiplerine "Siz dünyanıza ait işleri daha iyi bilirsiniz" (Müslim, Fezâil, 141; bk İbn Mâce, Rühün, 15) buyurdu
Bedir Savaşı sırasında da savaş tecrübesine dayalı şöyle bir olay yaşanmıştı Hz Peygamber, orduyu bir yere konaklatmak istedi Hubâb b Münzir bu yerleştirmenin vahye mi, yoksa savaş taktiğine mi dayandığını sordu Allah elçisinin, bunun bir savaş taktiği olduğunu söyleyince, Hubab b Münzir bu konaklama yerinin uygun olmadığını söyledi ve daha uygun yeri göstererek, gerekçelerini açıkladı Bunun üzerine, ordu Hubâb'ın belirlediği yere yerleştirildi (Kettânî, et-Terâtibü'l-İdâriyye, Beyrut (ty), II, 384)
2 Hz Peygamber'in sırf kendisine mahsus olduğu şer'i bir delille belirtilmiş olan fiilleri Gece teheccüd namazı kılması (el-Müzzemmil, 73/1-4; el-İsrâ, 17/79) Ramazan'da "visal orucu" tutması, dörtten fazla kadınla evlenmesi buna örnek olarak zikredilebilir Diğer müslümanlar, Hz Peygamber'in bu fiillerini kıyas yoluyla delil olarak alamazlar Çünkü bunların Hz Peygamber'e ait oluşunda şer'i deliller vardır
3 Hz Peygamber'in teşrîi nitelikli fiilleri Namaz kılışı, oruç tutuşu, haccedişi, ziraat ortaklığı kuruşu, borç alıp vermesi gibi Bu tür fiilleri sünnet olup bunlara uymak gerekir Bu fiilleri de ikiye ayırmak mümkündür
a Kur'ân'ın mücmellerini açıklamak için yaptığı fiiller Bunlar Kur'ân'ın tamamlayıcısı sayılırlar ve hangi mücmeli açıklamışlarsa onun hükmünü alırlar Mücmel * ifadenin hükmü vacibse; onu açıklayan sünnetin hükmü de vacib, mücmelin hükmü mendupsa, açıklayıcı sünnetin hükmü de mendup olur
b Hz Peygamber'in bağımsız olarak ve bir işin mübah oluşunu göstermek üzere yaptığı fiiller Bu çeşit fiillerin vücub, nedb veya mübahlık gibi şer'î niteliği bilinir Bunlara ümmetin de uyması gerekir ve fiil yukarıdaki hükümlerden birisine uyar Çünkü Kur'ân-ı Kerîm'de şöyle buyurulmuştur: "Şüphesiz Allah'ın Rasûlünde, sizin için Allah'a ve âhiret gününe kavuşmayı umanlar ve Allah'ı çok ananlar için mükemmel bir örnek vardır" (el-Ahzâb, 33/21)
Sonuç olarak sünnet, Kur'ân'dan sonra ikinci asıl kaynak olup, İslâm'ın pek çok hükmü ve belki İslâmî müessese ve esasların bütünlüğü sünnetle tamamlanmıştır

ŞİAns
Hamdi DÖNDÜREN

 
mumsema is offline  
Dantel   Mumsema   Frmacil
Cevapla
Tags: sunnet


SÜNNET ile ilgili Benzer Konular
164 Kez Görüntülendi
Ehl-i sünnet itikadı İman
Sünnet Geleneği Anadolu Gelenekleri
Ehl-i Sünnet Fıkhi Mezhepler
Ehl-i Sünnet Kasidesi 1.0 E-Kitap
Ehl-i Sünnet Kasidesi Şiir-Şiirler


İletişim - Anasayfa - Arşiv - Gizlilik Bildirimi - Yukarı git
Saat 06:43.
 Arşiv Sayfaları Rüyatadı Mumsema Frmacil Etiket Dantel Modeller Mumsema.Net Add to Google Add to My Yahoo!
Powered by vBulletin® Version 3.6.12 Copyright ©2000 - 2009, Jelsoft Enterprises Ltd.
Mail Adresimiz Forumalev(at)gmailcom
Moderatör Başvuru Formu

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 240 241 242 243 244 245 246 247 248 249 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 280 281 282 283 284 285 286 287 288 289 290 291 292 293 294 295 296 297 298 299 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 310 311 312 313 314 315 316 317 318 319 320 321 322 323 324 325 326 327 328 329 330 331 332 333 334 335 336 337 338 339 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 350 351 352 353 354 355 356 357 358 359 360 361 362 363 364 365 366 367 368 369 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 380 381 382 383 384 385 386 387 388 389 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 410 411 412 413 414 415 416 417 418 419 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 430 431 432 433 434 435 436 437 438 439 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 450 451 452 453 454 455 456 457 458 459 460 461 462 463 464 465 466 467 468 469 470 471 472 473 474 475 476 477 478 479 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489 490 491 492 493 494 495 496 497 498 499 500 501 502 503 504 505 506 507 508 509 510 511 512 513 514 515 516 517 518 519 520 521 522 523 524 525 526 527 528 529 530 531 532 533 534 535 536 537 538 539 540 541 542 543 544 545