FrMaLeV

Mezhepler arasındaki farklılığın hikmeti nedir? başlıklı yazı Mumsema Mezhepler arasındaki farklılığın hikmeti nedir? Forum Alev

İslamiyet’teki mezheplerin farklı oluşunun hikmeti nedir?

Çeşitli kesimler tarafından gündeme getirilen konulardan biri de “mezhep” meselesidir Mezhep meselesi bir taraftan İslam’da bir ayrılık unsuru gibi gösterilmeye çalışılırken, diğer taraftan bir takım demagojilerle saf zihinler bulandırılmak istenmektedir Meselenin üzerine biraz eğildiğimiz zaman mezheplerin bir ihtiyaçtan doğduğu, hiç bir zaman ihtilaf unsuru olmadığı anlaşılacaktır

İtikat ve amel diye iki kısımdan meydana gelen İslam dininde, mezhepler, ameli (pratikte yaşanan) kısımları konu edinir Birden fazla mezhebin meydana gelmesi, nazari prensiplerin mezhep imamlarınca farklı anlaşılmasından ileri gelmiştir (Mektubat, 449 )

Mesela Hz Peygamber (asm) efendimiz namaz kılarken mübarek alınlarına taş batar ve alınları kanar Hz Ayşe (ra) validemiz taşı Peygamber (asm) efendimizin alnından alarak yere atarlar Peygamber (asm) efendimiz yeniden abdest alarak namazlarını kılarlar Hanefi mezhebi imamı, İmam Azam Ebu Hanife hazretleri ile Şafii mezhebi imamı, İmam Şafii hazretleri abdesti bozan meseleleri ele alırken bu meseleyi değerlendirirler İmam-ı Azam hazretleri, “Peygamber (asm) efendimizin alnına batan taş kan çıkardığı için efendimiz abdest almıştır” hükmüne varırken; Şafii hazretleri abdestin bozulmasını Hz Ayşe (ra) validemizin Peygamber (asm) efendimizin alnına dokunmasına bağlamıştır Böylece Hanefi mezhebinde az bir kan abdesti bozan sebeplerden biri olurken, Şafii mezhebinde kadının temasıyla abdestin bozulması kaide olarak benimsenmiştir Görüldüğü gibi her iki hüküm de doğrudur ve haklı bir gerekçeye dayanmaktadır

Mezheplerin doğuşu

Peygamber (asm) efendimize kadar itikadi noktalarda aynı olan şeriatlar teferruat kısımlarında değişerek gelmiş, hatta bir asırda ayrı ayrı kavimlere ayrı şeriatlar gönderilmiştir Ancak Peygamber (asm) efendimizle birlikte daha başka şeriatlara ihtiyaç kalmamış ve onun dini bütün asırlara kafi gelmiştir Fakat teferruat meselelerde bir takım mezheplere ihtiyaç kalmıştır Hak mezheplerin imamları bu vazifeyi hakkıyla yerine getirmişler ve insanoğlunun bütün ihtiyaçlarına cevap vermişlerdir Peygamber (asm) efendimiz bir mucize olarak bu imamların geleceklerini ve büyük bir vazife yapacaklarını daha bunlar gelmeden haber vermiş ve bu mümtaz şahsiyetler de yapmış oldukları hizmetlerle Resulullah (asm) efendimizi fiilen tasdik etmişlerdir

İslam mezhepleri -bir iki cüz’i mesele hariç- hiç bir zaman iç harp ve karışıklıklara yol açmamış ve bu mezheplerin imamları da birbirine daima saygılı olmuşlar, birbirlerini ret ve inkar etmemişlerdir Ayrıca bir mezhep tesis etmek niyetiyle ortaya iddialı bir şekilde çıkmamışlar, daha sonra bir araya toplanarak bir mezhep haline getirilen içtihatlarını zaman ve ihtiyaç anında ortaya koymuşlardır

Mesela: İmam-ı Azam (H 80-150) bir hadise ile ilgili olarak fetva verdikleri zaman, “Bu Numan bin Sabit’in (İmam-ı Azam) reyidir Çıkarabildiğimiz reylerin en güzeli budur Kim bundan daha güzelini ileri sürerse, doğruya daha yakın olan odur” derdi

İmam Malik (Maliki mezhebi kurucusu H93-179), “Ben bir beşerim Bazen hata, bazen de isabet ederim Bu sebeple benim rey ve içtihadımı inceleyiniz Kitap veya sünnete uygun bulursanız, kabul ediniz, bulmazsanız reddediniz” demiştir (Hayreddin Karaman, Fıkıh Usulü, 33)

Hanbeli mezhebi kurucusu İmam-ı Hanbeli (H 164-241) ve İmam-ı Şafii hazretleri (H 150 - 204) de hiç bir zaman iddialı konuşmamışlar ve meslektaşlarını rencide edici sözler söylememişlerdir Daha sonra bu büyük insanların rey ve içtihatları talebeleri ve alimler tarafından bir araya getirilerek Müslümanların gönül huzuru içerisinde ibadet yapmaları temin edilmiştir

Hak birden fazla olur mu?

Bir zamanlar gazete sütunlarından Müslümanlara meydan okurcasına sorulan ve halen köşe bucak tekrarlanan bir soru vardır: “Hak bir olur; nasıl böyle dört mezhebin ayrı ayrı, bazan birbirine zıt hükümleri hak olabilir?”

Bu soruya Bediüzzaman Said Nursi hazretleri özetle şu cevabı verir: “Bir su, beş muhtelif mizaçlı hastalara göre beş hüküm alır Önemli miktarda su kaybeden bir hastaya su içmesi vaciptir, şarttır Yeni ameliyattan çıkmış bir hastaya zehir gibi zararlıdır Tıbben ona haramdır Diğer bir hastaya kısmen zararlıdır; su içmek ona tıbben mekruhtur Diğer birisine zararsız menfaat verir, tıbben ona sünnettir Diğer birisine de ne zarardır ne de menfaattır Tıbben ona mübahtır afiyetle içsin İşte burada hak taaddüt etti, birden fazla oldu Beşi de haktır “Su yalnız ilaçtır, yalnız vaciptir, başka hükmü yoktur” denilebilir mi?

İşte bunun gibi İlahi hükümler mezheplere uyanlara göre değişir Hem hak olarak değişir ve her biri de hak olur, maslahat olur

Birbirinden farklı gibi görünen mezheplerdeki teferruat meselelerinin hangisini ele alsak, imamların dayandıkları noktaların hak ve hakikat olduğunu görebiliriz Bu hususta İmam Şarani hazretleri “Mizan” isimli bir eser yazmış, mezhep imamları arasında bir mukayese yaparak hangi hükmü nasıl anladıklarını ortaya koymuştur

Bir misal:

Mezhep imamları İslami meselelerde değil, uygulanış tarzında kendilerine göre haklı sebeplerle ihtilaf etmişlerdir Mesela abdest alırken başa meshetmekte bütün imamlar ittifak etmişlerdir Ancak meshin tarzında ve miktarında ihtilaf etmişlerdir

Abdesti bizlere farz kılan Rabbimizin, “Başınıza meshediniz” emri “bi ruusikum” ibaresiyle gelmiştir Dillerin en zengini olan Arapça’da çeşitli kelimelerin başına gelen ‘b’ harfi, bazen “güzelleştirmek”, bazan “bazı” manasını vermek, bazan da “bitiştirmek” manasını vermek için gelir Abdest ayetinin “ruusiküm” kelimesinin başına gelen ‘b’ harfini mezhep imamlarının her biri ayrı manada anlamışlar ve bundan farklı bir uygulama ortaya çıkmıştır

Bunun içindir ki İmam-ı Malik hazretleri: “Başa meshederken, başın tamamı meshedilmelidir Zira buradaki ‘b’ harfi kelimeyi güzelleştirmek için gelmiştir Kendi başına bir manası yoktur” der

İmam-ı Ebu Hanife hazretleri ise: “Bu ‘b’ bazı manasına gelen ‘b’dir Başın bir kısmı meshedilse kafi gelir” der

İmam-ı Şafii hazretleri ise: “Bu ‘b’ bitişmek manasına gelen ‘b’ dir Sadece elin başa bitişmesi, birkaç kıla değmesi kifayet eder, mesh tamam olur” der Hal böyle olunca mezhep imamlarının her birinin hak yolda oldukları, teferruattaki ayrılık gibi görünen hükümlerin bir ihtilaf konusu olmadığı kendiliğinden ortaya çıkar ve kötü maksatlı olanların iddialarını havada bırakır

Paylaşımınız için Emeginize Sağlık