FrMaLeV

**Hakan** · 23-05-2007

Sultan IV. Mehmed Han başlıklı yazı Mumsema Sultan IV. Mehmed Han Forum Alev

Sultan IV Mehmed Han

Babası : Sultan İbrahim
Annesi : Hatice Turhan Sultan
Doğduğu Tarih : 2 Ocak 1642
Padişah Olduğu Tarih : 8 Ağustos 1648
Tahttan İndirildiği Tarih : 8 Kasım 1687
Ölümü : 6 Ocak 1693

Osmanlı tahtına, İslâm hukukunun aradığı şartların çoğunluğu bulunmadan gelen IV

Mehmed, I

İbrahim’in Turhân Hatice Sultân’dan 1642 yılında dünyaya gelmiş ve 7 yaşına basmadan Ağustos 1648’de Padişah olmuş müstesna bir şahsiyettir

Kendisini devlet işlerinden uzaklaştırdığı için oğlunun id----- dahi göz yuman Kösem Sultân, 7 yaşındaki torununu tahta geçirmekle, istediğine kavuşmuştur

Ertuğrul Gâzî, Osman Gâzî ve Kanuni’den sonra en uzun süre tahtta kalan Osmanlı Padişahıdır ve 39 yıl tahtta kalmıştır

Ava merakı sebebiyle Avcı Mehmed de denen IV

Mehmed’in saltanat yıllarını dört safhaya ayırmak icab etmektedir:

Birinci safha, Ağustos 1648-Eylül 1651 yılları arasında, Kösem Sultân’ın nâibe-i saltanat yani bir nevi padişah yerine padişahlık yaptığı dönemdir ki, Osmanlı Devleti’nin en acı günlerinden bir parçadır denilebilir

Zira bu döneme Ağalar Saltanatı da denmiştir

Çünkü Nâibe-i Saltanat olan Kösem Sultân, işlerini ağalar eliyle yürütmüştür

Sofu Mehmed Paşa da, kukla bir sadrazam durumundadır

Başlarını Kara Murad Ağa’nın çektiği ağaların hedefi, servetlerini arttırmak ve maalesef sefih sayılabilecek derecede hayatlarını yaşamaktı

Bunları kullanan Kösem Sultân ise, kendisini Eski Saray’a süren ve hatta idamla tehdit eden I

İbrahim’i tasfiye etmekle, devleti tek başına idare etme emeline ulaşmış görünüyordu

Sofu Mehmed Paşa ise, Atabekler ve Veliahdler gibi devleti idare etmek istedi ise de bu saltanatı, Sipahiler ile Yeniçerilerin Sultânahmed Meydanında karşı karşıya gelecek kadar isyan etmeleri ile sarsıldı ve 1649 yılında azledilerek katl olundu

Bunun üzerine, tamamen usullere aykırı olarak Yeniçeri Ağası Kara Murad Paşa sadrazamlığa getirildi

Ancak arkasında asıl Vâlide Sultân Turhan Sultân’ın bulunduğu ve bir nevi halk isyanına dönüşen kargaşa bastırılamıyor ve Osmanlı Devleti kan kaybediyordu

Daha sonra, sırasıyla Melek Ahmed Paşa ve Abaza Siyavuş Paşa’nın sadrazam olması da işi değiştiremedi

Ağalar isyanı devam ediyordu

Kösem Sultân’ın IV

Mehmed’i öldürüp yerine Şehzâde Süleyman’ı getirmek istemesi, sonunu getirdi ve 1651 yılının bir Eylül gecesi Kösem Sultân öldürüldü

İçeride bu ihtilâllerin yaşanması, Girit’te devam eden savaşa yardımı da engelliyordu

Böylece birinci dönem atlatıldı

IV

Mehmed sadece olan bitenleri seyrediyordu

İkinci safha, Eylül 1651-Eylül 1656 tarihleri arasındaki IV

Mehmed’in annesi olan Turhan Hatice Sultân’ın Nâibe-i Saltanat olduğu dönemdir

Devletin hazinesini soyan ağalar saltanatına son verildi ve 39 ağa yakalanarak idam edildi

Tamamen iflas noktasına gelen devlet hazinesine bir ayar verilmek üzere, malî konularda tam yetkili olmak şartıyla, 1652 yılının Haziran ayında Tarhuncu Ahmed Paşa sadarete getirildi

Tarhuncu Lâyihası diye meşhur olan bütçesini hazırladı

Dertlere çare olamayınca, 1656 yılına kadar 10’a yakın sadrazam değiştirildi

Devleti, Baş Mimar Kasım Ağa, Koçi Bey, Solakzâde, Şâmî-zâde Mehmed Efendi ve lalası İbrahim Ağa müşavirliğinde Turhan Sultân idare ediyordu

Ancak devlet, şîrazeden çıkmıştı ve dış baskılar da artıyordu

Tecrübeli müşâvirlerinin şiddetli tavsiyeleri ile, devleti tek başına idare etmek ve Vâlide Sultân işe karışmamak şartıyla, tecrübeli ve yaşlı vezir Köprülü Mehmed Paşa, Eylül 1656’da sadrazamlık mak----- getirildi

Artık Köprülü’ler devri başlıyordu

Bu ikinci safhada tek müessir olan Vâlide Sultân’dır

Yani bir nevi Osmanlı Padişahlığı makamında Padişah’ın annesi oturmaktadır

Ancak Turhan Sultân, devleti Köprülü ailesi gibi asil bir aileye teslim etmekle, kendisiyle birlikte Osmanlı tarihindeki kadınlar saltanatına son vermiştir

Üçüncü safha, Osmanlı Devleti’ne rahat bir nefes aldırtan Köprülü’ler devridir (Eylül 1656-Ekim 1676)

Bu dönemde aynı aileden iki sadrazam iktidara gelmiştir

Köprülü Mehmed Paşa (1656-1661) ve oğlu Fâzıl Ahmed Paşa (1661-1676)

IV

Murad’ı kendine model alan Köprülü Mehmed Paşa, Kanuni devrini yeniden yaşatmıştır denilebilir

Makam korkusuyla Girit Serdârı Gâzî Hüseyin Paşa’yı idam ettirmesi hatalı bir hareket olarak kabul edilmektedir

Ancak sonradan yaptıkları bunu telafi etmiştir

Köprülü Mehmed Paşa, evvela isyan eden Erdel Prensinin üzerine yürüdü ve Balkanlarda önemli başarılara imza attı

Uyvar fethedildi ve Erdel Osmanlı Devleti’ne bağlandı

(1658)

Arkasından Anadolu’da Beylerbeyilerin de desteklediği ve tamamen sadrazamı hedef alan yeni bir Celâlî İsyanı başlamıştı

31 paşanın idamıyla sonuçlanan bu isyanı bastırdı ve Anadolu’da Celâli isyanlarının sonunu getirdi

1659’da Kırım Tatarları ile birlikte Rus ordusunu dağıttı

Onun döneminde 1661 Temmuz’unda İstanbul’un üçte birini yakan büyük yangın yaşandı ve beş yıllık sadaretten sonra Ekim 1661’de Edirne’de vefat etti

Yerine geçerek 26 yaşında sadrazam olan oğlu Fâzıl Ahmed Paşa da, babasının başarılarını sürdürdü

1663’de Almanlara karşı açılan harp 1664 yılının Ağustos Ayında Vasvar Andlaşması ile sona erdi

Zitvatorok Andlaşmasının tekrarı mahiyetindeydi

Fâzıl Ahmed Paşa döneminde başarılan işlerden biri de yıllardır devam eden Girit seferinin sona ermesi ve Girit’in fethedilmesiydi (1670)

Bunu, Ukrayna meselesi yüzünden çıkan Polonya Harbi takip etti (1670)

IV

Mehmed’in de katıldığı bu Lehistan seferinde, 1672 yılında Kamaniçe Kalesi feth edilince, Varşova’da panik başladı ve aynı yıl barış andlaşması imzalandı

Bu barış tekrar bozuldu ve 16767 yılında imzalanan nihâî andlaşma ile sulh uzun yıllar devam etti

Aynı yıl Fâzıl Ahmed Paşa vefat etti

Dördüncü safha, 1676-1683 yılları arasında devam eden Merzifonlu Kara Mustafa Paşa devridir

Köprülü’lerden sonra sadrazamlığa getirilen bu büyük devlet adamı, ilk problem olarak Ukrayna yüzünden patlak veren Rusya Savaşı ile meşgul oldu

1677 yılında Çehrin’deki zor kuşatmada netice elde edilemeyince, IV

Mehmed ve sadrazamı 1

Rusya seferi için 1678 yılında yola çıktılar

I

Rusya seferi, 1680 yılında Çehrin’in alınması ile zaferle sona erdi ve bunu aynı yıl başlayan 2

Rusya Seferi takip ettiyse de, bu da 1681 yılında imzalanan Edirne Andlaşması ile tamamlanmış oldu

Bu gelişmeler, Osmanlı Devleti için büyük bir itibar kazanılmasına vesile oldu

Bundan rahatsız olan ve tecavüzlere başlayan Almanlara da 1683 yılında harp ilan edildi ve IV

Mehmed’in de katıldığı bu sefer, Osmanlı Devlet ricalinin ikiye ayrılmasıyla sonuçlandı

Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, Almanya’nın taht şehri olan Viyana’nın alınmasını teklif ederken, başını Kırım Hanı Murad Giray’ın çektiği diğer devlet ricali, zaten ayağa kalkmış olan Avrupa’nın Almanya’nın yanında yer alacağını belirterek, sadece Yanıkkale’nın alınmasıyla yetinilmesini savunuyordu

Kara Mustafa Paşa’nın fikri ağır bastı ve onun serdârlığındaki Osmanlı ordusu 12 Eylül 1683 tarihinde Viyana önlerinde müttefik haçlı seferleriyle karşı karşıya geldiler

Maalesef, Kırım Hanı Murad Giray, şahsî sebeplerle ve neticeyi düşünmeyerek ihanet etti ve Türklerin elindeki Tuna Köprüsünden düşman askerlerinin geçişini uzaktan seyretti

Neticede 11 Eylül 1683 tarihinde beklenen hezimet geldi ve Osmanlı ordusu binlerce şehid vererek ve çok kıymetli hazinelerini kaybederek geri çekilmeye mecbur oldu

Bu, Osmanlı tarihinin en ağır mağlubiyeti idi

Bu mağlubiyette, askerin sefih hayatının ve eski Osmanlı ordusunun olmayışının da büyük etkisi vardı

Viyana bozgunu, Kanuni’den beri gelip giden duraklama devrini resmen başlatmış oldu

Artık 1071’den beri devam eden Müslüman Türk Milletinin cihad zaferleri sona eriyor ve Avrupa galebe çalmaya başlıyordu

Bu arada devletin rükn-i azamı denilen Turhan Sultân Temmuz 1683’de vefat etmişti

Aralık 1683 tarihinde IV

Mehmed aleyhteki tahriklere dayanamayarak istikametli sadrazamı azletti ve 50 yaşını doldurmadan idam sehpasına yollandı

Artık Osmanlı tarihinde kaht-ı ricâl devri başlıyordu

Viyana bozgunu ile Karlofça Andlaşması (1699) arasında geçen 15 yıl Osmanlı Devleti için felâket seneleri oldu

Venediklilerin ve Almanların başını çektiği haçlı kuvvetleri fırsatı ganimet bilerek, 1684 yılında Osmanlı Devleti’ne harp ilan ettiler

Sadrazam Kara İbrahim Paşa’nın beceriksiz idaresindeki Osmanlı orduları, zafere koşamıyor ve maalesef Eylül 1686’da Budin düşüyordu

Osmanlı kuvvetleri Budin’i çok iyi müdafaa ediyordu, ancak Budin’de büyük kayıplar vermelerine rağmen yeniden toparlanan haçlı orduları, 160 yıl önce perişan oldukları Mohaç Meydanında Osmanlı ordusunu geriye çekilmeye mecbur ediyorlardı

Liyakatsiz devlet adamlarının elinde perişan olan devletin hali IV

Mehmed’i hasta etmişti

Köprülü ailesini iktidardan düşürdüğü için Padişah’dan rahatsız olan Köprülü-zâde Fâzıl Mustafa Paşa ve benzeri devlet adamlarının gayretleriyle Kasım 1687 yılında hal’ edildi ve ancak idam olunmadı

Yerine II

Süleyman tahta geçirildi

Hal’inden 5 yıl sonra Edirne Sarayı’nda Ocak 1693 tarihinde vefat etti

Kendisine Avcı Mehmed lakabını verdirten av ibtilâsı dışında, hiç bir kötü alışkanlığı yoktu

İçkiyi Osmanlı ülkesinde şiddetle yasaklamıştı

Kahvehâneleri kapatmıştı

Kendisi beş vakit namazını cemaatle kılıyordu

Kısa bir süre tahsil görebildiği için diğer Osmanlı Padişahları gibi âlim değildi

ZEVCELERİ: 1- Meh-pâre Emetüllah Râbi‘a Gülnûş Vâlide Sultân; Gülnûş Sultân diye bilinir

Giritli bir ailenin kızıdır

II

Mustafa ve III

Ahmed’in annesidir

2- Afife Kadın

3- Gülnâr Kadın

4- Kâniye Haseki

5- Siyavuş Haseki

ÇOCUKLARI: 1-Şehzâde Sultân Mustafa II

2-Şehzâde Sultân Ahmed III

3-Şehzâde Bâyezid

4-Şehzâde İbrahim

5-Şehzâde Süleyman

6- Fatma Sultân

7- Hatice Sultân

8- Emetüllah Küçük Sultân

9- Fatma Sultân

10- Ümmî Sultân

Kaynak: Osmanlı Araştırmalar Vakfı

08

08

1648 Sultan İbrahim’in hal’i

Sultan IV

Mehmed’in tahta çıkışı

23

10

1648 Girid’in ablukası

26

10

1648 Sipahilerin etkisiz hale getirilmesi

Ağalar Saltanatı’nın başlaması

29

10

1648 Cinci Hoca’nın idamı

03

1649 Yeniçerilerin ayaklanması

21

05

1649 Sofu Mehmed Paşa’nın azli

Kara Murad Paşa’nın sadareti

07

1649 İstanbul üzerine yürüyen Gürcü Nebi’nin, Bulgurlu muharebesi sonunda etkisiz kılınması

29

08

1649 Kandiya’nın ikinci kuşatması

15

03

1650 Venedik Donanması’nın ikinci kez Çanakkale Boğazı’nı abluka altına alması

05

08

1651 Veziriazam Kara Murad Paşa’nın istifası

Melek Ahmet Paşa’nın sadareti

12

11

1650 Girid’e asker malzemesi yardımı

13

06

1651 Donanmanın Girid’e hareketi

21

08

1651İstanbul’da esnaf ve halk ayaklanması

Veziriazam Melek Ahmed Paşa’nın azli

Siyavuş Paşa’nın ilk sadareti

02

09

1651 Kösem Sultan’ın öldürülmesi

03

09

1651 Ağalar Saltanatının sonu

27

09

1651 Siyavuş Paşa’nın azli

Gürcü Mehmed Paşa’nın sadareti

20

06

1652 Gürcü Mehmed Paşa’nın azli ve Tarhuncu Ahmet Paşa’nın sadareti

1653 Tarhuncu Ahmed Paşa’nın devletin malî durumunu düzeltmek amacıyla bir bütçe düzenlemesi

21

03

1653 Tarhuncu Ahmed Paşa’nın idamı, yerine Kaptanı Derya Derviş Mehmed Paşa’nın sadareti

16

03

1654 Çanakkale Boğazı deniz zaferi

28

101654 Derviş Mehmed Paşa’nın azli, yerine Halep Valisi İbşir Mustafa Paşa’nın sadareti

25

02

1655İbşir Paşa’nın İstanbul’a gelişi

11

05

1655 Veziriâzam İbşir Paşa’nın idamı, Kara Murad Paşa’nın sadareti

19

08

1655 Kara Murad Paşa’nın azli

Ermeni Süleyman Paşa’nın sadareti

28

02

1656 Ermeni Süleyman Paşa’nın azli

Girid Serdarı Gazi Deli Hüseyin Paşa’nın sadareti

04

03

1656“Vaka-i Vakvakiyye” olayı

İstanbul’da isyan

05

03

1656 Deli Hüseyin Paşa’nın göreve gelememesi, yerine önce Siyavuş Paşa’nın getirilmesi, onun da ölümü ile Boynu Eğri Mehmed Paşa’nın sadareti

26

06

1656 Çanakkale Boğazı’nda donanma bozgunu

Bozcaada, Semendirek ve Limni Adaları’nın Venediklilerin eline geçmesi

İstanbul Girit yolunun kapanması

03

07

1656 Sarı Kenan Paşa’nın Kaptan-ı Deryalığa tayini ve donanma ile İstanbul’dan hareketi

19

07

1657 Venedik Donanması’nın Çanakkale Boğazı önünden kaçırılması

31

08

1657Bozcaada’nın ele geçirilmesi

15

09

1657Köprülü Mehmed Paşa’nın sadareti

24

09

1657 Katip Çelebi’nin ölümü

23

06

1658 Veziriâzam Köprülü Mehmed Paşa’nın Erdel Serdarlığı

01

09

1658 Yanova Kalesi’nin teslimi

13

11

1658 Anadolu Valilerinin isyanına karşı IV

Mehmed’in Veziriazam ile birlikte harekete geçmesi

11

12

1658 Hükümet kuvvetlerinin Ilgın’da bozguna uğraması

29

12

1658 Girid Serdarı Gazi Deli Hüseyin Paşa’nın idamı

16

02

1659 Anadolu isyanının ele başlarının Halep’de yok edilmeleri

12

07

1659 Knotop zaferi

Rus ordusunun imha edilmesi

12

11

1659Eflak isyanının bastırılması

23

05

1660 Erdel isyanının bastırılması

14

07

1660 Varat muharebesi

23

07

1660En Büyük İstanbul yangını

İstanbul’un yarısı yandı, kül oldu

27

08

1660 Varat Kalesi’nin fethi

22

07

1661 Yeni Cami yapımına yeniden başlanması

(50 yıl sonra)
29

10

1661Köprülü Mehmed Paşa’nın ölümü

30

10

1661 Köprülü Fazıl Ahmed Paşa’nın sadareti

23

01

1662 Erdel zaferi

12

04

1663 Fazıl Ahmed Paşa’nın Avusturya seferi Serdarlığı’na atanması

07

06

1663 Ordu’nun Belgrad’a ulaşması

03

07

1663 Avusturya’nın barış önerisi

17

08

1663 Uyvar kuşatması

24

09

1663 Uyvar Kalesi’nin teslim olması

03

11

1663 Novigrad’ın fethi

25

01

1664 Donanma’nın Zigetvar kuşatması

08

02

1664 Yeni Camii’nin açılışı

07

05

1664 Serdar’ın Belgrad’dan hareketi

30

06

1664 Yeni Kale’nin ele geçirilmesi

01

08

1664 Gotthard muharebesi

10

08

1664 Vasvar barışı

24

07

1665Topkapı Sarayı yangını

15

05

1666 Fazıl Ahmed Paşa’nın Girit Seferine görevlendirilmesi

25

05

1666 Kandiya kuşatması

03

11

1666 Fazıl Ahmed Paşa’nın Hanya’ya ulaşması

16

01

1667Kış nedeniyle Kandiya kuşatmasının kaldırılması

30

06

1668 Yeniden Kandiya kuşatması

(İkinci dönem)
18

08

1668 Padişah IV

Mehmed’in Girid’e gitmek üzere Edirne’den hareketi

01

06

1669 Kandiya kuşatması

(III

Dönem)
05

09

1669 Girid’in Osmanlı Devleti’ne verilmesine ilişkin Osmanlı-Venedik Anlaşması

27

09

1669 Kandiya’ya ordunun girişi

05

1670Fazıl Ahmed Paşa’nın Girid’den ayrılışı

01

07

1670 Fazıl Ahmed Paşa’nın Edirne’ye gelişi

04

06

1672I

Lehistan seferi

Padişahın hareketi

18

08

1672 Kameniçe kuşatması

27

08

1672Kameniçe’nin alınması

18

10

1672 Puçaş barışı

09

12

1672 Padişahın seferden Edirne’ye dönüşü

07

08

1673II

Lehistan Seferi

Padişahın hareketi

16

06

1674 Sultan IV

Mehmed’in Ukrayna seferi

18

08

1674 Ladyzyn Kalesi’nin alınması

21

08

1674Lehistan’ın barış önerisi

18

09

1674 Sultan IV

Mehmed’in Ukrayna Seferinden dönüşü

24

08

1674 Leopol muhrebesi

02

11

1674Veziriâzam Fazıl Ahmed Paşa’nın ölümü

04

11

1676 Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın sadareti

27

11

1676 Zorown Anlaşması

Polonya ve Ukrayna’nın Osmanlı Devleti’ne katılması

14

08

1677Çehrin kuşatması

30

04

1678 Rusya Seferi, Sultan IV

Mehmed’in İstanbul’dan hareketi

19

07

1678 Ordu’nun Çehrin’e varışı

20

08

1678 Çehrin Kalesi’nin alınması

31

08

1679 Serdarıekrem Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın Edirne’den sefere hareketi

11

09

1679 Dinyeper (Özü) Nehri ve Aksu boylarında yapılan kalelere Türk ordusunun yerleşmesi

29

10

1680 Padişahın Rusya seferinden Edirne’ye dönüşü

11

02

1681 Osmanlı-Rus barışı

24

07

1681 Sakız faciası

09

01

1682 Tökeli İmrenin Orta Macar Krallığı sorunu

09

06

1682 Vasvar barışının yenilenmesi

27

07

1682 Orta Macar seferi

15

08

1682 Kaşka Kalesi’nin fethi

12

10

1682Avusturya Seferi

Sultan IV

Mehmed’in sefer için Edirne’ye hareketi

31

12

1682 Avusturya’ya son barış girişimi

01

04

1683 IV

Mehmed’in, Avusturya Seferi için Edirne’den hareketi

24

05

1683 Padişah’ın Belgrad’da kalması

Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın ordu başında hareketi

27

06

1683 Viyana muhasarasına karar verilmesi

14

07

1683İkinci Viyana kuşatması

12

09

1683 Kırım Hanı Murad Giray ve Budin Beylerbeyi’nin ihanetleri sonucu kaybedilen Alman Dağı Muharebesi nedeniyle Viyana kuşatmasının kaldırılması ve ordunun çekilmesi

14

09

1683 Ordu’nun Yanıkkale’de toplanması

22

09

1683 Ordu’nun Budin’e ulaşması

07

10

1683Ciğerdelen (Parkany) zaferi

01

11

1683 Estergon’un düşman eline geçmesi

15

11

1683 Veziriazam ve Serdarıekrem Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın idam fermanı

Kara İbrahim Paşa’nın sadareti

18

06

1684 Vişegrad Kalesi’nin düşmesi

27

06

1684Vayçen bozgunu

15

07

1684Avusturya Ordusu’nun Budin Kuşatması

Venedik Cumhuriyetinin harp ilanı

08

1684 Ayamavri Kalesi’nin düşmesi

26

09

1684 Kamaniçe bozgunu

28

09

1684 Preveze’nin düşmesi

02

10

1685 Budin’in kuşatmadan kurtulması

07

04

1685 Bosna Beylerbeyi’nin Sin zaferi

03

06

1685 Koron kuşatması

10

1685 Lehistan cephesinde Bojan zaferi
18

11

1685 Kara İbrahim Paşa’nın azli, Sarı Süleyman Paşa’nın sadareti

15

06

1686Navarin’in düşmesi

02

09

1686 Budin’in düşmesi

Macaristan’ın elden çıkması

12

08

1687 Mohaç bozgunu

05

09

1687 Cephedeki askerin isyanı

Sarı Süleyman Paşa’nın kaçması

İsyan eden ordunun İstanbul üzerine yürümesi

25

09

1687 Atina’nın düşmesi

08

11

1687 Sultan IV

Mehmed’in padişahlıktan indirilmesi

Sultan II

Süleyman’ın padişah oluşu

23-05-2007	#1
Profil Bilgileri Hakan	Sultan IV. Mehmed Han Sultan IV. Mehmed Han başlıklı yazı Mumsema Sultan IV. Mehmed Han Forum Alev Sultan IV Mehmed Han Babası : Sultan İbrahim Annesi : Hatice Turhan Sultan Doğduğu Tarih : 2 Ocak 1642 Padişah Olduğu Tarih : 8 Ağustos 1648 Tahttan İndirildiği Tarih : 8 Kasım 1687 Ölümü : 6 Ocak 1693 Osmanlı tahtına, İslâm hukukunun aradığı şartların çoğunluğu bulunmadan gelen IV Mehmed, I İbrahim’in Turhân Hatice Sultân’dan 1642 yılında dünyaya gelmiş ve 7 yaşına basmadan Ağustos 1648’de Padişah olmuş müstesna bir şahsiyettir Kendisini devlet işlerinden uzaklaştırdığı için oğlunun id----- dahi göz yuman Kösem Sultân, 7 yaşındaki torununu tahta geçirmekle, istediğine kavuşmuştur Ertuğrul Gâzî, Osman Gâzî ve Kanuni’den sonra en uzun süre tahtta kalan Osmanlı Padişahıdır ve 39 yıl tahtta kalmıştır Ava merakı sebebiyle Avcı Mehmed de denen IV Mehmed’in saltanat yıllarını dört safhaya ayırmak icab etmektedir: Birinci safha, Ağustos 1648-Eylül 1651 yılları arasında, Kösem Sultân’ın nâibe-i saltanat yani bir nevi padişah yerine padişahlık yaptığı dönemdir ki, Osmanlı Devleti’nin en acı günlerinden bir parçadır denilebilir Zira bu döneme Ağalar Saltanatı da denmiştir Çünkü Nâibe-i Saltanat olan Kösem Sultân, işlerini ağalar eliyle yürütmüştür Sofu Mehmed Paşa da, kukla bir sadrazam durumundadır Başlarını Kara Murad Ağa’nın çektiği ağaların hedefi, servetlerini arttırmak ve maalesef sefih sayılabilecek derecede hayatlarını yaşamaktı Bunları kullanan Kösem Sultân ise, kendisini Eski Saray’a süren ve hatta idamla tehdit eden I İbrahim’i tasfiye etmekle, devleti tek başına idare etme emeline ulaşmış görünüyordu Sofu Mehmed Paşa ise, Atabekler ve Veliahdler gibi devleti idare etmek istedi ise de bu saltanatı, Sipahiler ile Yeniçerilerin Sultânahmed Meydanında karşı karşıya gelecek kadar isyan etmeleri ile sarsıldı ve 1649 yılında azledilerek katl olundu Bunun üzerine, tamamen usullere aykırı olarak Yeniçeri Ağası Kara Murad Paşa sadrazamlığa getirildi Ancak arkasında asıl Vâlide Sultân Turhan Sultân’ın bulunduğu ve bir nevi halk isyanına dönüşen kargaşa bastırılamıyor ve Osmanlı Devleti kan kaybediyordu Daha sonra, sırasıyla Melek Ahmed Paşa ve Abaza Siyavuş Paşa’nın sadrazam olması da işi değiştiremedi Ağalar isyanı devam ediyordu Kösem Sultân’ın IV Mehmed’i öldürüp yerine Şehzâde Süleyman’ı getirmek istemesi, sonunu getirdi ve 1651 yılının bir Eylül gecesi Kösem Sultân öldürüldü İçeride bu ihtilâllerin yaşanması, Girit’te devam eden savaşa yardımı da engelliyordu Böylece birinci dönem atlatıldı IV Mehmed sadece olan bitenleri seyrediyordu İkinci safha, Eylül 1651-Eylül 1656 tarihleri arasındaki IV Mehmed’in annesi olan Turhan Hatice Sultân’ın Nâibe-i Saltanat olduğu dönemdir Devletin hazinesini soyan ağalar saltanatına son verildi ve 39 ağa yakalanarak idam edildi Tamamen iflas noktasına gelen devlet hazinesine bir ayar verilmek üzere, malî konularda tam yetkili olmak şartıyla, 1652 yılının Haziran ayında Tarhuncu Ahmed Paşa sadarete getirildi Tarhuncu Lâyihası diye meşhur olan bütçesini hazırladı Dertlere çare olamayınca, 1656 yılına kadar 10’a yakın sadrazam değiştirildi Devleti, Baş Mimar Kasım Ağa, Koçi Bey, Solakzâde, Şâmî-zâde Mehmed Efendi ve lalası İbrahim Ağa müşavirliğinde Turhan Sultân idare ediyordu Ancak devlet, şîrazeden çıkmıştı ve dış baskılar da artıyordu Tecrübeli müşâvirlerinin şiddetli tavsiyeleri ile, devleti tek başına idare etmek ve Vâlide Sultân işe karışmamak şartıyla, tecrübeli ve yaşlı vezir Köprülü Mehmed Paşa, Eylül 1656’da sadrazamlık mak----- getirildi Artık Köprülü’ler devri başlıyordu Bu ikinci safhada tek müessir olan Vâlide Sultân’dır Yani bir nevi Osmanlı Padişahlığı makamında Padişah’ın annesi oturmaktadır Ancak Turhan Sultân, devleti Köprülü ailesi gibi asil bir aileye teslim etmekle, kendisiyle birlikte Osmanlı tarihindeki kadınlar saltanatına son vermiştir Üçüncü safha, Osmanlı Devleti’ne rahat bir nefes aldırtan Köprülü’ler devridir (Eylül 1656-Ekim 1676) Bu dönemde aynı aileden iki sadrazam iktidara gelmiştir Köprülü Mehmed Paşa (1656-1661) ve oğlu Fâzıl Ahmed Paşa (1661-1676) IV Murad’ı kendine model alan Köprülü Mehmed Paşa, Kanuni devrini yeniden yaşatmıştır denilebilir Makam korkusuyla Girit Serdârı Gâzî Hüseyin Paşa’yı idam ettirmesi hatalı bir hareket olarak kabul edilmektedir Ancak sonradan yaptıkları bunu telafi etmiştir Köprülü Mehmed Paşa, evvela isyan eden Erdel Prensinin üzerine yürüdü ve Balkanlarda önemli başarılara imza attı Uyvar fethedildi ve Erdel Osmanlı Devleti’ne bağlandı (1658) Arkasından Anadolu’da Beylerbeyilerin de desteklediği ve tamamen sadrazamı hedef alan yeni bir Celâlî İsyanı başlamıştı 31 paşanın idamıyla sonuçlanan bu isyanı bastırdı ve Anadolu’da Celâli isyanlarının sonunu getirdi 1659’da Kırım Tatarları ile birlikte Rus ordusunu dağıttı Onun döneminde 1661 Temmuz’unda İstanbul’un üçte birini yakan büyük yangın yaşandı ve beş yıllık sadaretten sonra Ekim 1661’de Edirne’de vefat etti Yerine geçerek 26 yaşında sadrazam olan oğlu Fâzıl Ahmed Paşa da, babasının başarılarını sürdürdü 1663’de Almanlara karşı açılan harp 1664 yılının Ağustos Ayında Vasvar Andlaşması ile sona erdi Zitvatorok Andlaşmasının tekrarı mahiyetindeydi Fâzıl Ahmed Paşa döneminde başarılan işlerden biri de yıllardır devam eden Girit seferinin sona ermesi ve Girit’in fethedilmesiydi (1670) Bunu, Ukrayna meselesi yüzünden çıkan Polonya Harbi takip etti (1670) IV Mehmed’in de katıldığı bu Lehistan seferinde, 1672 yılında Kamaniçe Kalesi feth edilince, Varşova’da panik başladı ve aynı yıl barış andlaşması imzalandı Bu barış tekrar bozuldu ve 16767 yılında imzalanan nihâî andlaşma ile sulh uzun yıllar devam etti Aynı yıl Fâzıl Ahmed Paşa vefat etti Dördüncü safha, 1676-1683 yılları arasında devam eden Merzifonlu Kara Mustafa Paşa devridir Köprülü’lerden sonra sadrazamlığa getirilen bu büyük devlet adamı, ilk problem olarak Ukrayna yüzünden patlak veren Rusya Savaşı ile meşgul oldu 1677 yılında Çehrin’deki zor kuşatmada netice elde edilemeyince, IV Mehmed ve sadrazamı 1 Rusya seferi için 1678 yılında yola çıktılar I Rusya seferi, 1680 yılında Çehrin’in alınması ile zaferle sona erdi ve bunu aynı yıl başlayan 2 Rusya Seferi takip ettiyse de, bu da 1681 yılında imzalanan Edirne Andlaşması ile tamamlanmış oldu Bu gelişmeler, Osmanlı Devleti için büyük bir itibar kazanılmasına vesile oldu Bundan rahatsız olan ve tecavüzlere başlayan Almanlara da 1683 yılında harp ilan edildi ve IV Mehmed’in de katıldığı bu sefer, Osmanlı Devlet ricalinin ikiye ayrılmasıyla sonuçlandı Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, Almanya’nın taht şehri olan Viyana’nın alınmasını teklif ederken, başını Kırım Hanı Murad Giray’ın çektiği diğer devlet ricali, zaten ayağa kalkmış olan Avrupa’nın Almanya’nın yanında yer alacağını belirterek, sadece Yanıkkale’nın alınmasıyla yetinilmesini savunuyordu Kara Mustafa Paşa’nın fikri ağır bastı ve onun serdârlığındaki Osmanlı ordusu 12 Eylül 1683 tarihinde Viyana önlerinde müttefik haçlı seferleriyle karşı karşıya geldiler Maalesef, Kırım Hanı Murad Giray, şahsî sebeplerle ve neticeyi düşünmeyerek ihanet etti ve Türklerin elindeki Tuna Köprüsünden düşman askerlerinin geçişini uzaktan seyretti Neticede 11 Eylül 1683 tarihinde beklenen hezimet geldi ve Osmanlı ordusu binlerce şehid vererek ve çok kıymetli hazinelerini kaybederek geri çekilmeye mecbur oldu Bu, Osmanlı tarihinin en ağır mağlubiyeti idi Bu mağlubiyette, askerin sefih hayatının ve eski Osmanlı ordusunun olmayışının da büyük etkisi vardı Viyana bozgunu, Kanuni’den beri gelip giden duraklama devrini resmen başlatmış oldu Artık 1071’den beri devam eden Müslüman Türk Milletinin cihad zaferleri sona eriyor ve Avrupa galebe çalmaya başlıyordu Bu arada devletin rükn-i azamı denilen Turhan Sultân Temmuz 1683’de vefat etmişti Aralık 1683 tarihinde IV Mehmed aleyhteki tahriklere dayanamayarak istikametli sadrazamı azletti ve 50 yaşını doldurmadan idam sehpasına yollandı Artık Osmanlı tarihinde kaht-ı ricâl devri başlıyordu Viyana bozgunu ile Karlofça Andlaşması (1699) arasında geçen 15 yıl Osmanlı Devleti için felâket seneleri oldu Venediklilerin ve Almanların başını çektiği haçlı kuvvetleri fırsatı ganimet bilerek, 1684 yılında Osmanlı Devleti’ne harp ilan ettiler Sadrazam Kara İbrahim Paşa’nın beceriksiz idaresindeki Osmanlı orduları, zafere koşamıyor ve maalesef Eylül 1686’da Budin düşüyordu Osmanlı kuvvetleri Budin’i çok iyi müdafaa ediyordu, ancak Budin’de büyük kayıplar vermelerine rağmen yeniden toparlanan haçlı orduları, 160 yıl önce perişan oldukları Mohaç Meydanında Osmanlı ordusunu geriye çekilmeye mecbur ediyorlardı Liyakatsiz devlet adamlarının elinde perişan olan devletin hali IV Mehmed’i hasta etmişti Köprülü ailesini iktidardan düşürdüğü için Padişah’dan rahatsız olan Köprülü-zâde Fâzıl Mustafa Paşa ve benzeri devlet adamlarının gayretleriyle Kasım 1687 yılında hal’ edildi ve ancak idam olunmadı Yerine II Süleyman tahta geçirildi Hal’inden 5 yıl sonra Edirne Sarayı’nda Ocak 1693 tarihinde vefat etti Kendisine Avcı Mehmed lakabını verdirten av ibtilâsı dışında, hiç bir kötü alışkanlığı yoktu İçkiyi Osmanlı ülkesinde şiddetle yasaklamıştı Kahvehâneleri kapatmıştı Kendisi beş vakit namazını cemaatle kılıyordu Kısa bir süre tahsil görebildiği için diğer Osmanlı Padişahları gibi âlim değildi ZEVCELERİ: 1- Meh-pâre Emetüllah Râbi‘a Gülnûş Vâlide Sultân; Gülnûş Sultân diye bilinir Giritli bir ailenin kızıdır II Mustafa ve III Ahmed’in annesidir 2- Afife Kadın 3- Gülnâr Kadın 4- Kâniye Haseki 5- Siyavuş Haseki ÇOCUKLARI: 1-Şehzâde Sultân Mustafa II 2-Şehzâde Sultân Ahmed III 3-Şehzâde Bâyezid 4-Şehzâde İbrahim 5-Şehzâde Süleyman 6- Fatma Sultân 7- Hatice Sultân 8- Emetüllah Küçük Sultân 9- Fatma Sultân 10- Ümmî Sultân Kaynak: Osmanlı Araştırmalar Vakfı 08081648 Sultan İbrahim’in hal’i Sultan IV Mehmed’in tahta çıkışı 23101648 Girid’in ablukası 26101648 Sipahilerin etkisiz hale getirilmesi Ağalar Saltanatı’nın başlaması 29101648 Cinci Hoca’nın idamı 031649 Yeniçerilerin ayaklanması 21051649 Sofu Mehmed Paşa’nın azli Kara Murad Paşa’nın sadareti 07071649 İstanbul üzerine yürüyen Gürcü Nebi’nin, Bulgurlu muharebesi sonunda etkisiz kılınması 29081649 Kandiya’nın ikinci kuşatması 15031650 Venedik Donanması’nın ikinci kez Çanakkale Boğazı’nı abluka altına alması 05081651 Veziriazam Kara Murad Paşa’nın istifası Melek Ahmet Paşa’nın sadareti 12111650 Girid’e asker malzemesi yardımı 13061651 Donanmanın Girid’e hareketi 21081651İstanbul’da esnaf ve halk ayaklanması Veziriazam Melek Ahmed Paşa’nın azli Siyavuş Paşa’nın ilk sadareti 02091651 Kösem Sultan’ın öldürülmesi 03091651 Ağalar Saltanatının sonu 27091651 Siyavuş Paşa’nın azli Gürcü Mehmed Paşa’nın sadareti 20061652 Gürcü Mehmed Paşa’nın azli ve Tarhuncu Ahmet Paşa’nın sadareti 1653 Tarhuncu Ahmed Paşa’nın devletin malî durumunu düzeltmek amacıyla bir bütçe düzenlemesi 21031653 Tarhuncu Ahmed Paşa’nın idamı, yerine Kaptanı Derya Derviş Mehmed Paşa’nın sadareti 16031654 Çanakkale Boğazı deniz zaferi 28101654 Derviş Mehmed Paşa’nın azli, yerine Halep Valisi İbşir Mustafa Paşa’nın sadareti 25021655İbşir Paşa’nın İstanbul’a gelişi 11051655 Veziriâzam İbşir Paşa’nın idamı, Kara Murad Paşa’nın sadareti 19081655 Kara Murad Paşa’nın azli Ermeni Süleyman Paşa’nın sadareti 28021656 Ermeni Süleyman Paşa’nın azli Girid Serdarı Gazi Deli Hüseyin Paşa’nın sadareti 04031656“Vaka-i Vakvakiyye” olayı İstanbul’da isyan 05031656 Deli Hüseyin Paşa’nın göreve gelememesi, yerine önce Siyavuş Paşa’nın getirilmesi, onun da ölümü ile Boynu Eğri Mehmed Paşa’nın sadareti 26061656 Çanakkale Boğazı’nda donanma bozgunu Bozcaada, Semendirek ve Limni Adaları’nın Venediklilerin eline geçmesi İstanbul Girit yolunun kapanması 03071656 Sarı Kenan Paşa’nın Kaptan-ı Deryalığa tayini ve donanma ile İstanbul’dan hareketi 19071657 Venedik Donanması’nın Çanakkale Boğazı önünden kaçırılması 31081657Bozcaada’nın ele geçirilmesi 15091657Köprülü Mehmed Paşa’nın sadareti 24091657 Katip Çelebi’nin ölümü 23061658 Veziriâzam Köprülü Mehmed Paşa’nın Erdel Serdarlığı 01091658 Yanova Kalesi’nin teslimi 13111658 Anadolu Valilerinin isyanına karşı IV Mehmed’in Veziriazam ile birlikte harekete geçmesi 11121658 Hükümet kuvvetlerinin Ilgın’da bozguna uğraması 29121658 Girid Serdarı Gazi Deli Hüseyin Paşa’nın idamı 16021659 Anadolu isyanının ele başlarının Halep’de yok edilmeleri 12071659 Knotop zaferi Rus ordusunun imha edilmesi 12111659Eflak isyanının bastırılması 23051660 Erdel isyanının bastırılması 14071660 Varat muharebesi 23071660En Büyük İstanbul yangını İstanbul’un yarısı yandı, kül oldu 27081660 Varat Kalesi’nin fethi 22071661 Yeni Cami yapımına yeniden başlanması (50 yıl sonra) 29101661Köprülü Mehmed Paşa’nın ölümü 30101661 Köprülü Fazıl Ahmed Paşa’nın sadareti 23011662 Erdel zaferi 12041663 Fazıl Ahmed Paşa’nın Avusturya seferi Serdarlığı’na atanması 07061663 Ordu’nun Belgrad’a ulaşması 03071663 Avusturya’nın barış önerisi 17081663 Uyvar kuşatması 24091663 Uyvar Kalesi’nin teslim olması 03111663 Novigrad’ın fethi 25011664 Donanma’nın Zigetvar kuşatması 08021664 Yeni Camii’nin açılışı 07051664 Serdar’ın Belgrad’dan hareketi 30061664 Yeni Kale’nin ele geçirilmesi 01081664 Gotthard muharebesi 10081664 Vasvar barışı 24071665Topkapı Sarayı yangını 15051666 Fazıl Ahmed Paşa’nın Girit Seferine görevlendirilmesi 25051666 Kandiya kuşatması 03111666 Fazıl Ahmed Paşa’nın Hanya’ya ulaşması 16011667Kış nedeniyle Kandiya kuşatmasının kaldırılması 30061668 Yeniden Kandiya kuşatması (İkinci dönem) 18081668 Padişah IV Mehmed’in Girid’e gitmek üzere Edirne’den hareketi 01061669 Kandiya kuşatması (III Dönem) 05091669 Girid’in Osmanlı Devleti’ne verilmesine ilişkin Osmanlı-Venedik Anlaşması 27091669 Kandiya’ya ordunun girişi 05051670Fazıl Ahmed Paşa’nın Girid’den ayrılışı 01071670 Fazıl Ahmed Paşa’nın Edirne’ye gelişi 04061672I Lehistan seferi Padişahın hareketi 18081672 Kameniçe kuşatması 27081672Kameniçe’nin alınması 18101672 Puçaş barışı 09121672 Padişahın seferden Edirne’ye dönüşü 07081673II Lehistan Seferi Padişahın hareketi 16061674 Sultan IV Mehmed’in Ukrayna seferi 18081674 Ladyzyn Kalesi’nin alınması 21081674Lehistan’ın barış önerisi 18091674 Sultan IV Mehmed’in Ukrayna Seferinden dönüşü 24081674 Leopol muhrebesi 02111674Veziriâzam Fazıl Ahmed Paşa’nın ölümü 04111676 Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın sadareti 27111676 Zorown Anlaşması Polonya ve Ukrayna’nın Osmanlı Devleti’ne katılması 14081677Çehrin kuşatması 30041678 Rusya Seferi, Sultan IV Mehmed’in İstanbul’dan hareketi 19071678 Ordu’nun Çehrin’e varışı 20081678 Çehrin Kalesi’nin alınması 31081679 Serdarıekrem Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın Edirne’den sefere hareketi 11091679 Dinyeper (Özü) Nehri ve Aksu boylarında yapılan kalelere Türk ordusunun yerleşmesi 29101680 Padişahın Rusya seferinden Edirne’ye dönüşü 11021681 Osmanlı-Rus barışı 24071681 Sakız faciası 09011682 Tökeli İmrenin Orta Macar Krallığı sorunu 09061682 Vasvar barışının yenilenmesi 27071682 Orta Macar seferi 15081682 Kaşka Kalesi’nin fethi 12101682Avusturya Seferi Sultan IV Mehmed’in sefer için Edirne’ye hareketi 31121682 Avusturya’ya son barış girişimi 01041683 IV Mehmed’in, Avusturya Seferi için Edirne’den hareketi 24051683 Padişah’ın Belgrad’da kalması Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın ordu başında hareketi 27061683 Viyana muhasarasına karar verilmesi 14071683İkinci Viyana kuşatması 12091683 Kırım Hanı Murad Giray ve Budin Beylerbeyi’nin ihanetleri sonucu kaybedilen Alman Dağı Muharebesi nedeniyle Viyana kuşatmasının kaldırılması ve ordunun çekilmesi 14091683 Ordu’nun Yanıkkale’de toplanması 22091683 Ordu’nun Budin’e ulaşması 07101683Ciğerdelen (Parkany) zaferi 01111683 Estergon’un düşman eline geçmesi 15111683 Veziriazam ve Serdarıekrem Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın idam fermanı Kara İbrahim Paşa’nın sadareti 18061684 Vişegrad Kalesi’nin düşmesi 27061684Vayçen bozgunu 15071684Avusturya Ordusu’nun Budin Kuşatması Venedik Cumhuriyetinin harp ilanı 08081684 Ayamavri Kalesi’nin düşmesi 26091684 Kamaniçe bozgunu 28091684 Preveze’nin düşmesi 02101685 Budin’in kuşatmadan kurtulması 07041685 Bosna Beylerbeyi’nin Sin zaferi 03061685 Koron kuşatması 10101685 Lehistan cephesinde Bojan zaferi 18111685 Kara İbrahim Paşa’nın azli, Sarı Süleyman Paşa’nın sadareti 15061686Navarin’in düşmesi 02091686 Budin’in düşmesi Macaristan’ın elden çıkması 12081687 Mohaç bozgunu 05091687 Cephedeki askerin isyanı Sarı Süleyman Paşa’nın kaçması İsyan eden ordunun İstanbul üzerine yürümesi 25091687 Atina’nın düşmesi 08111687 Sultan IV Mehmed’in padişahlıktan indirilmesi Sultan II Süleyman’ın padişah oluşu


Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder